KURS ISHI

KIRISH 2023-yil maʼlumotlariga koʻra, global geodeziya va geofazoviy axborot xizmatlari bozori hajmi 400 milliard AQSH dollaridan oshdi va yillik oʻsish surʼati 9% atrofida baholanmoqda [1]. Bu oʻsish asosan infratuzilma loyihalarining kengayishi, raqamli transformatsiya jarayonlari va global iqlim oʻzgarishlari monitoringiga boʻlgan ehtiyoj bilan bogʻliq. Oʻzbekistonda esa soʻnggi besh yilda kadastr xizmatlari va koʻchmas mulkni roʻyxatga olish jarayonlari raqamlashtirilishi natijasida geodezik hosilga boʻlgan talab 25% ga oshgan [2]. Xususan, 2022-yilda “Raqamli Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi doirasida geofazoviy maʼlumotlar platformasini yaratishga qaratilgan investitsiyalar 50 million AQSH dollarini tashkil etdi, bu esa sohaning rivojlanishiga sezilarli turtki berdi [3]. Ushbu koʻrsatkichlar geodezik hosilni tashkil etish, rejalashtirish va boshqarishning iqtisodiy ahamiyatini yaqqol koʻrsatib, sohaga ilm va texnologiyalar integratsiyasining zarurligini taʼkidlaydi. Bugungi kunda geodeziya sohasida innovatsion texnologiyalarning joriy etilishi bilan bir qatorda, geodezik hosilni samarali tashkil etish va boshqarish masalasi yanada dolzarb tus olmoqda. Xususan, Global Navigation Satellite Systems (GNSS), Geographic Information Systems (GIS), Remote Sensing (RS) va Building Information Modeling (BIM) kabi texnologiyalar geodezik ish jarayonlarini tubdan oʻzgartirib, aniqlik va samaradorlikni oshirish imkoniyatini yaratmoqda. Biroq, bu texnologiyalarni amaliyotga toʻliq joriy etishda, ayniqsa ularni geodezik hosilni tashkil etishning barcha bosqichlariga integratsiya qilishda qator muammolar mavjud. Jumladan, malakali kadrlar yetishmasligi, zamonaviy uskunalar bilan taʼminlanish darajasining pastligi hamda geodezik maʼlumotlarni qayta ishlash va ulardan foydalanishda yagona standartlar va metodologiyalar ishlab chiqilmagani Oʻzbekiston sharoitida hal etilmagan masalalar qatoriga kiradi. Ushbu muammolar geodezik ishlarning sifatiga, loyihalarning oʻz vaqtida yakunlanishiga va umumiy iqtisodiy samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda, bu esa mazkur tadqiqot mavzusining fundamental ahamiyatini belgilaydi. Geodezik hosilni tashkil etish boʻyicha jahon miqyosida koʻplab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, P. Van der Veer (2015) oʻzining tadqiqotlarida geodezik maʼlumotlar bazalarini boshqarishning huquqiy va iqtisodiy asoslarini chuqur tahlil qilib, ...