KURS ISHI

KIRISH Geodezik ishlab chiqarish sohasida texnik rivojlanish global miqyosda ulkan o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Global geodezik uskunalar va xizmatlar bozori hajmi 2023-yilda 7.5 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich yillik o‘rtacha 8.2% o‘sish sur’ati bilan 11.2 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish, asosan, GNSS texnologiyalari, Lidar tizimlari va dron (UAV) kabi ilg‘or texnologiyalarning keng qo‘llanilishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekistonda esa, yirik infratuzilma loyihalari (masalan, "Yangi Toshkent" loyihasi, magistral yo‘llar qurilishi) va kadastr islohotlari natijasida geodezik xizmatlarga bo‘lgan talab keskin oshgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda qurilish sohasidagi sarmoyalar hajmi qariyb 150 trillion so‘mga yetgan bo‘lib, bu geodezik o‘lchovlar va xaritalash ishlariga bo‘lgan ehtiyojni sezilarli darajada oshirdi [2]. Raqamli kadastr tizimini joriy etish orqali yer hisobini yuritishda aniqlik va shaffoflikni ta’minlashga qaratilgan harakatlar ham soha rivojiga turtki bo‘lmoqda. Ushbu kurs ishi geodezik ishlab chiqarishda texnik rivojlanishning dolzarbligini zamonaviy iqtisodiy sharoitlar va texnologik inqilob nuqtai nazaridan ko‘rib chiqadi. An’anaviy geodezik usullar ko‘pincha vaqt talab qiluvchi, mehnat sarfi yuqori va xato ehtimoli yuqori bo‘lgan jarayonlar bo‘lib, zamonaviy talablarga javob bermayapti. Ayniqsa, yuqori aniqlik, operativlik va iqtisodiy samaradorlikni talab qiluvchi loyihalarda eski texnologiyalar yetarli emas. Mavjud muammolar qatoriga ma’lumotlarni yig‘ish va qayta ishlashning sekinligi, inson omili ta’sirida yuzaga keladigan xatolar, loyihalar muddatlarining cho‘zilishi va xarajatlarning oshishi kiradi. Texnik rivojlanish ushbu muammolarni hal qilish, geodezik xizmatlar sifatini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va loyihalarni tezroq yakunlash imkoniyatini beradi, bu esa milliy iqtisodiyotning turli tarmoqlari uchun muhim ahamiyat kasb etadi [3]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli olimlar tomonidan chuqur tadqiq etilgan. Xalqaro miqyosda, geodezik ishlab chiqarishda texnik rivojlanish masalalari ko‘plab yetuk olimlar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, J. L. Awange (2018) o‘z tadqiqotlarida GNSS texnologiyalarining deformatsiyalar monitoringida aniqlik ...