KURS ISHI

KIRISH Geodezik ishlarni turli soha korxonalarida tashkil etish mavzusi bugungi kunda iqtisodiyotning turli jabhalarida, xususan, qurilish, qishloq xoʻjaligi, togʻ-kon sanoati, transport va kommunikatsiya sohalarida yuqori aniqlikdagi joylashuv maʼlumotlariga boʻlgan talab ortib borayotganligi sababli alohida dolzarblik kasb etmoqda. Oʻzbekiston Respublikasida soʻnggi besh yilda geodeziya va kartografiya sohasiga kiritilgan investitsiyalar hajmi qariyb 30% ga oʻsdi va bu koʻrsatkich 2023-yilda 50 milliard soʻmdan oshdi [1]. Xususan, 2022-yilda qurilish sohasida geodezik xizmatlar bozori hajmi 150 milliard soʻmga yaqinlashib, oʻrtacha yillik oʻsish surʼati 12% ni tashkil etdi [2]. Global miqyosda esa, geodezik xizmatlar bozori 2023-yilda taxminan 13.5 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga borib 25 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda, bu esa yiliga oʻrtacha 8.2% oʻsishni anglatadi [3]. Ushbu raqamlar geodezik ishlarni samarali tashkil etishning nafaqat texnik, balki iqtisodiy ahamiyatini ham yaqqol koʻrsatib turibdi. Ushbu mavzu ayniqsa dolzarbdir, chunki geodezik ma'lumotlarning aniqligi va tezkorligi loyihalarning muvaffaqiyatini belgilashda hal qiluvchi rol oʻynaydi. Koʻplab korxonalarda geodezik ishlarni tashkil etishda yagona standartlarning yoʻqligi, resurslardan samarasiz foydalanish va zamonaviy texnologiyalarni integratsiya qilishdagi qiyinchiliklar kabi muammolar hanuz mavjud. Bu esa, oʻz navbatida, loyiha xarajatlarining ortishiga, muddatlarning choʻzilishiga va oxir-oqibat, umumiy samaradorlikning pasayishiga olib keladi [5]. Bugungi raqamli iqtisodiyot sharoitida, raqamli geodeziya, GIS va BIM texnologiyalarining joriy etilishi geodezik jarayonlarni optimallashtirish uchun katta imkoniyatlar yaratmoqda, biroq ularni turli soha korxonalari sharoitida tashkil etishning iqtisodiy samaradorligini baholash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish masalasi yetarli darajada oʻrganilmagan. Geodezik ishlarni tashkil etish nazariyasi va amaliyoti boʻyicha jahon miqyosida koʻplab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. Smith (2019) oʻz tadqiqotida qurilish loyihalarida geodezik monitoringning samaradorligini oshirishning yangi usullarini ishlab chiqdi va xarajatlarni 10-15% ga qisqartirish imkoniyatlarini koʻrsatdi [6]. K. Peterson (2020) geodezik maʼlumotlarni boshqarishda bulutli texnologiyalardan foydalanishning afzalliklarini tahlil ...