KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda jismoniy madaniyat va sport sohasi so'nggi yillarda jadal rivojlanib bormoqda, bu borada aholining jismoniy faolligini oshirishga qaratilgan davlat dasturlari va investitsiyalar natijasida sezilarli yutuqlarga erishilmoqda. O'zbekiston Respublikasi Sport vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aholining sportga qamrovi 35% dan oshgan bo'lib [1], bu ko'rsatkich 2018-yilga nisbatan 1,5 barobar yuqoridir. Jumladan, "Sog'lom turmush tarzi" platformasi orqali muntazam ravishda jismoniy faollik ko'rsatgan fuqarolar soni 2 milliondan oshgan [2], bu esa sport turlari, jumladan gimnastikaga bo'lgan talabning ortib borayotganini ko'rsatadi. Global miqyosda esa, jismoniy tarbiya va sport bozori hajmi 2023-yilda 450 milliard dollarga baholangan bo'lib, 2030-yilga borib yillik o'rtacha 5,5% o'sish sur'ati bilan 650 milliard dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu raqamlar gimnastikaning nafaqat sport turi, balki jismoniy madaniyatning muhim tarkibiy qismi sifatida ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda gimnastika sog'lom turmush tarzini shakllantirish, yosh avlodning har tomonlama rivojlanishi va professional sport yutuqlariga erishishda markaziy o'rin egallamoqda. Biroq, mavjud imkoniyatlar va global tendensiyalarga qaramay, O'zbekistonda gimnastikaning vujudga kelishi, rivojlanish bosqichlari va kelajakdagi istiqbollarini ilmiy-metodologik asosda chuqur tahlil qilish, shuningdek, uning xalqaro tajriba bilan qiyosiy jihatlarini o'rganishda hali ham to'liq yechimini topmagan masalalar mavjud. Xususan, tarixiy manbalarni tizimlashtirish, gimnastikaning zamonaviy rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash, uning ijtimoiy-iqtisodiy ta'sirini baholash va mamlakatimizga xos innovatsion rivojlanish modellarini ishlab chiqish dolzarb vazifalar sirasiga kiradi. Bu borada, gimnastikaning aholi salomatligini mustahkamlashdagi o'rni va uni targ'ib qilish mexanizmlarini takomillashtirish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Gimnastikaning nazariy-metodologik asoslari va vujudga kelish nazariyalari bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Amerikaning jismoniy tarbiya sohasidagi taniqli mutaxassisi Jeyms Naismith (1891) sportning ijtimoiy ahamiyati va inson salomatligiga ta'sirini o'rganib, gimnastika mashqlarining fiziologik asoslarini ilk bor tizimlashtirgan [4]. Per Henrik Ling (1839) Shved gim ...