KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo bo'yicha tabiiy ofatlardan ko'rilgan iqtisodiy zarar 380 milliard AQSh dollarini tashkil etdi [1], bu 2022-yildagi ko'rsatkichdan 22% ko'proqdir [2]. Iqlim o'zgarishlari natijasida yuzaga keladigan ekstremal ob-havo hodisalari qishloq xo'jaligi hosildorligiga salbiy ta'sir ko'rsatib, jahon oziq-ovqat narxlarining 2023-yilda o'rtacha 9,6% ga o'sishiga sabab bo'ldi [3]. O'zbekistonda esa, oxirgi 20 yil ichida haroratning o'rtacha 1,5°C ga ko'tarilishi [4], suv resurslarining 15% ga qisqarishiga [5] va qishloq xo'jaligi mahsulotlarining ayrim turlari hosildorligining 10-20% ga pasayishiga olib keldi [6]. Masalan, Orolbo'yi hududida qurg'oqchiliklar chastotasi 2000-yillarga nisbatan 2 barobar oshgan [7], bu mintaqaviy YaIMning o'sish sur'atlarini yillik o'rtacha 0,5% ga sekinlashtirmoqda [8]. O'zbekistonning YaIMda qishloq xo'jaligining ulushi 2023-yilda 26% ni tashkil etishi [9] inobatga olinsa, iqlim o'zgarishlarining iqtisodiyotga ta'siri bevosita sezilmoqda. Shu bilan birga, qayta tiklanuvchi energiya manbalariga global investitsiyalar 2023-yilda 1,8 trillion dollardan oshdi [10], bu esa yashil iqtisodiyotga o'tishning iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdagi muhim rolini ko'rsatadi. Hozirgi davrda global iqlim o'zgarishlari nafaqat ekologik, balki iqtisodiy barqarorlik uchun ham jiddiy tahdid solmoqda. Qishloq xo'jaligi, energetika, suv resurslari va infratuzilma kabi asosiy iqtisodiy sektorlar iqlim o'zgarishlaridan bevosita zarar ko'rmoqda. Bu esa, o'z navbatida, iqtisodiy o'sish sur'atlariga salbiy ta'sir ko'rsatib, qashshoqlik darajasini oshirishi va ijtimoiy notinchlikni keltirib chiqarishi mumkin. Ushbu muammolarni hal etish uchun kompleks yondashuv talab etiladi, bu nafaqat iqlim o'zgarishlarining salbiy oqibatlariga moslashish (adaptatsiya) choralarini, balki issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish (mitigatsiya) harakatlarini ham o'z ichiga oladi. Milliy iqtisodiyotning barqarorligini ta'minlash, ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ustuvor vazifa bo'lib, uning to'g'ri strategiyalarini ishlab chiqish va samarali amalga oshirish bugungi kunning eng dolzarb muammolaridan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, William Nordhaus (1994-yil Nobel mukofoti sovrindori) iqlim o'zgarishlarining iqtisodiy ta'sirini baholash uchun DICE (Dynamic Integ ...