KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida psixologiya fanining rivojlanishi va amaliyotga tatbiq etilishi so‘nggi yillarda jadal sur’atlarda o‘sib bormoqda. Xususan, 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizdagi oliy ta’lim muassasalarida psixologiya mutaxassisliklari bo‘yicha talabalarning soni 18 ming nafardan oshgan bo‘lib [1], bu sohaning kadrlarga bo‘lgan talabining ortib borayotganidan dalolat beradi. Shaxs psixologiyasini chuqur o‘rganish va uning fundamental nazariyalarini amaliyotga tatbiq etish nafaqat ta’lim va sog‘liqni saqlash, balki boshqaruv, marketing va ijtimoiy xizmatlar sohalarida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Jahon psixologiya adabiyotida shaxs nazariyalariga bo‘lgan qiziqish ham yuqori bo‘lib, global psixologiya tadqiqotlarining yillik byudjeti 2022-yilda 12 milliard AQSH dollarini tashkil etgan [2], shuningdek, shaxs psixologiyasi bo‘yicha har yili 15 mingdan ortiq ilmiy maqolalar nashr etiladi [3]. Shaxs muammosi psixologiyaning markaziy masalalaridan biri hisoblanib, inson xulq-atvorining murakkab mexanizmlarini, motivatsiyasini, qadriyatlar tizimini va o‘ziga xosligini tushunishga xizmat qiladi. G. Ollportning shaxs nazariyasi esa, shaxsning noyobligi, ichki barqarorligi va funksional avtonomiyasi g‘oyalarini ilgari surish orqali bu sohada yangi yo‘nalishlarni ochib bergan. Ushbu nazariya insonni faol, o‘zgaruvchan va maqsadga intiluvchi subyekt sifatida ko‘rib chiqadi, bu esa zamonaviy shaxs psixologiyasida haligacha o‘z yechimini topmagan "shaxsning barqarorligi va o‘zgaruvchanligi" dialektikasini tushunishda muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. Hozirgi kunda shaxs psixologiyasida yuzaga kelayotgan dolzarb muammolar, jumladan, shaxsiy o‘sishni rag‘batlantirish, stressga chidamlilikni oshirish, kasbiy moslashuvchanlikni ta’minlash va ijtimoiy munosabatlarni optimallashtirish kabi masalalar Ollport nazariyasi kontekstida yanada chuqur o‘rganilishi lozim. Shaxs muammosini o‘rganish bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab olimlar samarali tadqiqotlar olib borgan. Xususan, Z. Freyd (1923) shaxs tuzilishini "Id", "Ego" va "Superego" tushunchalari orqali tushuntirib, ongosti omillarining xulq-atvordagi rolini isbotladi [4]. K. Yung (1921) kollektiv ongosti va arxetiplar nazariyasini ishlab chiqib, shaxsning umuminsoniy tajribalar bilan bog‘liqligini ko‘rsatdi [5]. A. Maslou (1954) ehtiyojlar ierarxiyasi nazariyasi orqali inson motivatsiyas ...