KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni Saqlash Vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, parazitar kasalliklar mamlakat aholisi salomatligi uchun jiddiy tahdid bo'lib qolmoqda, ayniqsa qishloq joylarida ularning tarqalish ko'rsatkichlari yuqoriligicha qolmoqda [1]. Tripanosomozlar kabi protozoy infeksiyalarining global kasallik yukidagi ulushi ortib bormoqda, Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkilotining (JSST) 2023 yilgi hisobotiga ko'ra, tropik va subtropik mintaqalarda 30 milliondan ortiq odam ushbu kasalliklar xavfi ostida yashaydi [2]. Bu kasalliklar nafaqat inson salomatligiga jiddiy zarar yetkazadi, balki ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ham salbiy ta'sir ko'rsatadi, chunki ular ko'pincha mehnatga layoqatli aholi qatlamini nishonga olib, mehnat unumdorligini pasaytiradi va sog'liqni saqlash xarajatlarini oshiradi [3]. O'zbekistonning geografik joylashuvi va iqlim sharoitlari, shuningdek, migratsiya jarayonlari, ushbu kasalliklarning mamlakat hududiga kirib kelishi va tarqalishi uchun potentsial xavf tug'diradi, bu esa ularning oldini olish va nazorat qilish choralarini kuchaytirishni taqozo etadi [4]. Mazkur mavzu, ya'ni tripanosomalarning biologik xususiyatlari, tarqalishi hamda keltirib chiqaradigan kasalliklar bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki global iqlim o'zgarishlari va urbanizatsiya vektorlar (masalan, tsetse pashshasi, qandala) yashash joylarini kengaytirib, kasalliklarning yangi hududlarga tarqalishiga sharoit yaratmoqda [5]. Shuningdek, mavjud diagnostika usullarining cheklanganligi va davolash uchun dori vositalarining nojo'ya ta'sirlari hamda dori-darmonlarga chidamlilikning rivojlanishi yangi tadqiqotlar va innovatsion yechimlarni talab qiladi [6]. O'zbekistonda ushbu turdagi kasalliklarning bevosita keng tarqalgani haqida rasmiy ma'lumotlar kam bo'lsada, qo'shni davlatlarda va mintaqaviy miqyosda qayd etilgan holatlar ushbu mavzuni profilaktika nuqtai nazaridan chuqur o'rganish zarurligini ko'rsatadi [7]. Mavzuning ahamiyati, shuningdek, tripanosomalarning murakkab hayot sikli va antigenik o'zgaruvchanlik qobiliyati tufayli inson immunitet tizimidan qochish strategiyalarini tushunish va yangi vaksinalar yoki terapevtik usullarni ishlab chiqishga xizmat qiladi [8]. Tripanosomalarning biologik xususiyatlari va ular keltirib chiqaradigan kasalliklar bo'yicha ilmiy tadqiqotlar dunyo bo'ylab uzoq yillardan beri olib borilmoqda. M. Laveran (1880) ...