KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ekologik ong va madaniyatni shakllantirishga qaratilgan davlat siyosati doirasida 2023-yil holatiga ko'ra, "Yashil makon" umummilliy loyihasi doirasida 200 million tupdan ortiq ko'chat ekilgan bo'lib, bu mamlakatning yashil maydonlarini 2022-yildagi 8 foizdan 2023-yilda 10 foizga oshirishga xizmat qilgan [1]. Ayni paytda, BMTning Atrof-muhit dasturi (UNEP) hisobotlariga ko'ra, global miqyosda iqlim o'zgarishi, biologik xilma-xillikning yo'qolishi va tabiiy resurslarning kamayishi kabi ekologik muammolar tobora keskinlashmoqda. Jumladan, so'nggi o'n yillikda dunyo bo'ylab o'rmon maydonlari har yili o'rtacha 4.7 million gektarga kamaygan [2]. Ushbu fon O'zbekistonda ham tabiatga ehtiyotkor munosabatni shakllantirish, ayniqsa, kelajak avlodlarda ekologik ongni uyg'otish dolzarbligini ko'rsatadi. Bu esa yosh avlodni tabiat bilan tanishtirishning samarali metodologiyalarini ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi, shuningdek, jamiyatda tobora kuchayib borayotgan ekologik muammolar va ularga qarshi kurashish zarurati bilan chambarchas bog'liq. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, havoning ifloslanishi har yili taxminan 7 millionga yaqin odamning o'limiga sabab bo'ladi [3]. O'zbekistonda ham sanoatlashish va urbanizatsiya natijasida suv va havo ifloslanishi, tuproq degradatsiyasi kabi qator ekologik qiyinchiliklar kuzatilmoqda. Masalan, O'zbekistonning ayrim hududlarida havo ifloslanish darajasi JSST tavsiyalaridan 3-5 barobar yuqori ekanligi qayd etilgan [4]. Bunday sharoitda insonning tabiatga bo'lgan munosabatini chuqur anglash, uning ma'naviy-axloqiy va ekologik asoslarini o'rganish, ayniqsa, islom dini ta'limotlari, jumladan hadislarda mavjud bo'lgan boy merosni o'rganish muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu manbalarda tabiatga ehtiyotkor munosabat, uni asrash va undan oqilona foydalanish tamoyillari ilgari surilgan bo'lib, bu bugungi kunda ekologik ta'lim va tarbiya jarayonlarida samarali qo'llanilishi mumkin bo'lgan qadriyatlarni o'z ichiga oladi. Tabiatga bo'lgan munosabat va islom ekologiyasi bo'yicha ilmiy izlanishlar jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan olib borilgan. Nasr H. (1993) o'zining "Man and Nature: The Spiritual Crisis of Modern Man" asarida islom tafakkurida tabiatning ilohiy ahamiyatini va insonning unga bo'lgan ...