KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda oliy ta'lim muassasalarida taqdimotlar va jamoat nutqlarining samaradorligini baholash bo'yicha o'tkazilgan so'rovnomalarda talabalarning 65% dan ortig'i [1] va professor-o'qituvchilarning 45% ga yaqini [2] o'z nutqlarida tana tilidan samarali foydalanishda qiyinchiliklarga duch kelishlarini qayd etgan. Jahon miqyosida esa, Forbes jurnali tomonidan olib borilgan tadqiqotlarga ko'ra, biznes uchrashuvlarida qabul qilingan qarorlarning 55% dan ortig'i [3] notiqning tana tiliga asoslanishi, va bu, o'z navbatida, 2022-yilda global biznes kommunikatsiyalari bozorining 48 milliard dollarlik hajmiga [4] bevosita ta'sir ko'rsatgan. Nutq ko'nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan xalqaro dasturlar va treninglarga bo'lgan talabning 2023-yilda 20% ga o'sishi [5] ham tana tilining kommunikatsiya jarayonidagi muhim rolini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi axborotlashgan jamiyatda kommunikativ kompetentlikning oshishi har qanday soha mutaxassisi uchun fundamental ahamiyat kasb etadi. Biroq, O'zbekiston ta'lim tizimida tana tilining nutq samaradorligiga ta'sirini kompleks o'rganish va uni amaliy jihatdan qo'llash bo'yicha tizimli yondashuvlar hali to'liq shakllanmagan. Mavjud o'quv dasturlarida asosan verbal kommunikatsiya ko'nikmalariga e'tibor qaratilib, noverbal komponentlar, xususan tana tilining nutqning mazmundorligi, ishonchliligi va tinglovchiga ta'siriga bo'lgan ta'siri yetarli darajada o'rganilmagan. Bu holat bitiruvchilarning jamoat oldida chiqish, muzokaralar olib borish va taqdimotlar qilishda o'z fikrlarini to'liq va ta'sirchan yetkaza olmasliklariga olib kelishi mumkin, bu esa ularning raqobatbardoshligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahliliga ko'ra, tana tili va nutqning o'zaro aloqasi masalasi xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Albert Mehrabian (1971) o'zining mashhur "Mehrabian qoidasi" bilan kommunikatsiyada so'zlar, ovoz ohangi va tana tilining nisbiy ulushini ochib bergan [6]. Allan Pease (1981) "Body Language" asarida turli tana harakatlari va imo-ishoralarning ma'nolarini keng qamrovli tahlil qilgan [7]. Paul Ekman (1978) yuz ifodalarining universalizmini o'rgangan va turli madaniyatlardagi emotsional tana tilining umumiy jihatlarini aniqlagan [8]. Amy Cuddy (2012) esa "power posing" ...