KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda arxeologik yodgorliklarni saqlash va tadqiq etishga yo'naltirilgan davlat budjeti xarajatlari 15% ga oshib, jami 35 milliard so'mdan ortiqni tashkil etdi [1]. BMTning Ta'lim, fan va madaniyat masalalari bo'yicha tashkiloti (YUNESKO) tomonidan berilgan ma'lumotlarga ko'ra, Markaziy Osiyodagi ibtidoiy madaniyat ob'ektlari soni dunyo bo'yicha ushbu turdagi yodgorliklarning qariyb 7% ini tashkil etadi va ularning 2,5% dan ortig'i O'zbekiston hududida joylashgan bo'lib, ular insoniyatning ilk taraqqiyot bosqichlarini aks ettiruvchi noyob ma'lumotlar manbai hisoblanadi [2]. Shu bilan birga, ilmiy nashrlar va konferensiya materiallari tahlili shuni ko'rsatadiki, ibtidoiy jamoa tarixining manbashunosligi va tarixshunosligiga bag'ishlangan tadqiqotlar so'nggi besh yilda global miqyosda 20% ga oshgan [3]. Ushbu mavzuning dolzarbligi, insoniyatning kelib chiqishi, rivojlanish bosqichlari va ilk sivilizatsiya shakllanishi qonuniyatlarini tushunish uchun ibtidoiy jamoa davrining chuqur o'rganilishi zarurati bilan belgilanadi. Zamonaviy ilmiy-texnik taraqqiyot yangi tadqiqot usullarini, jumladan, genetik arxeologiya va radiokarbon sanalashning takomillashtirilgan texnikalarini joriy etish imkonini bermoqda, bu esa ilgari yopiq bo'lgan ma'lumotlarni ochib berish va tarixiy voqealarni yanada aniqroq sanalashga yordam beradi [4]. Biroq, ibtidoiy jamoa davriga oid ko'plab manbalar hali ham to'liq o'rganilmagan, ularning interpretatsiyasida turli xil yondashuvlar mavjud va yangi kashfiyotlar doimiy ravishda mavjud nazariyalarni qayta ko'rib chiqishni talab qiladi. Shuningdek, sohada moliyalashtirish, saqlash, kadrlarni tayyorlash va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish bilan bog'liq dolzarb muammolar hal etilmagan holda qolmoqda, bu esa ushbu davrni chuqur va har tomonlama tadqiq etishga to'sqinlik qilmoqda [5]. Ibtidoiy jamoa tarixining manbashunosligi va tarixshunosligi bo'yicha tadqiqotlar dunyo miqyosida ko'plab olimlar tomonidan olib borilgan. Masalan, Lewis Binford (1962) o'zining "Arxeologiya nazariyasi va amaliyoti" asarida arxeologik qazilmalar orqali ibtidoiy odamlarning xatti-harakatlarini tushunishga qaratilgan yangi arxeologiya (processual archaeology) metodologiyasini taklif qilib, moddiy madaniyatni ijtimoiy tuzilmalar bilan bog'lashning muhimligini ko'rsatdi [6]. Ian Hodd ...