KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda aholining ijtimoiy-iqtisodiy ehtiyojlarini qondirish darajasi mamlakatning umumiy iqtisodiy rivojlanishida markaziy o'rin tutadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda minimal iste'mol xarajatlari oyiga 568 ming so'mni tashkil etgan bo'lib [1], bu ko'rsatkich aholining turmush darajasini baholashda muhim mezon hisoblanadi. Aholining real daromadlari 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 7,5% ga oshganiga qaramay [2], kam ta'minlanganlik darajasi hali ham dolzarb muammo bo'lib qolmoqda, ayniqsa qishloq joylarida va ko'p bolali oilalarda. Jahon banki hisobotlariga ko'ra, Markaziy Osiyo mintaqasida kambag'allik darajasini pasaytirish, sifatli ta'lim va sog'liqni saqlash xizmatlariga universal kirishni ta'minlash Barqaror rivojlanish maqsadlari (BRM) doirasida ustuvor vazifa hisoblanadi [3]. Ushbu raqamlar, ijtimoiy-iqtisodiy ehtiyojlarning mazmunini chuqur o'rganish, ularning turkumlanishini aniq belgilash va qondirish mexanizmlarini takomillashtirishning naqadar zarur ekanligini ko'rsatadi. Bugungi kunda jahonda yuz berayotgan global iqtisodiy o'zgarishlar, raqamlashtirish jarayonlari va demografik tendensiyalar sharoitida ijtimoiy-iqtisodiy ehtiyojlarni baholash va qondirish usullarini doimiy ravishda yangilab borish zarur. O'zbekistonda aholi jon boshiga YaIMning o'sishi va ijtimoiy himoya tizimining takomillashtirilishiga qaramay, aholining turli qatlamlari ehtiyojlari orasidagi tafovutlarni bartaraf etish, xususan, ta'lim, sog'liqni saqlash, uy-joy va sifatli oziq-ovqat bilan ta'minlash borasida tizimli yondashuvlarga ehtiyoj sezilmoqda. Masalan, 2023-yilda aholining uy-joyga bo'lgan ehtiyojini qondirish maqsadida 74 mingdan ortiq uy-joy qurilgan bo'lsa-da [1], shahar va qishloq joylaridagi infratuzilma farqlari saqlanib qolmoqda, bu esa aholining ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishda muhim cheklovdir. Ijtimoiy-iqtisodiy ehtiyojlarning mazmunini va ularning samarali turkumlanishini o'rganish, mavjud muammolarni aniqlash hamda ularni hal etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kun iqtisodiy siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy ilmiy doiralarda keng muhokama qilingan. Xalqaro miqyosda iqtisodiy ehtiyojlar nazariyasining rivojlanishiga Abraham Maslow (1943) o'zining "Ehtiyojlar ierarxiyasi" nazariyasi bila ...