KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil yakunlari bo'yicha raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 5,8% ga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 0,5% punktga yuqori ko'rsatkichdir [1]. Raqamli transformatsiya dasturlari doirasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasiga investitsiyalar hajmi 2023-yilda 1,2 milliard AQSH dollarini tashkil etdi, bu esa avvalgi yilga nisbatan 20% o'sishni ko'rsatadi [2]. Bu o'sish gipertekst tizimlarining turli sohalardagi, xususan, ta'lim, fan, biznes va boshqaruv jarayonlarida qo'llanilishi kengayib borayotganligini ko'rsatadi. Global miqyosda gipertekst va gipermedia bozorining hajmi 2023-yilda 32 milliard AQSH dollariga baholangan bo'lib, 2030-yilga borib bu ko'rsatkich 80 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda, bu esa yillik o'rtacha 12,5% o'sish sur'atini anglatadi [3]. Ushbu dinamik rivojlanish kontekstida, gipertekst elementlari orasidagi murakkab bog'liqliklar tizimi bo'lgan ikkinchi tartibli gipertekisliklarning analitik xususiyatlari va ularni samarali boshqarish mexanizmlarini o'rganish alohida dolzarblik kasb etadi. Zamonaviy axborot makonida gipertekst tizimlari nafaqat oddiy ma'lumot uzatish vositasi, balki murakkab bilim bazalari va o'zaro bog'langan ma'lumotlar strukturalarini yaratishning asosiy platformasi bo'lib xizmat qiladi. Biroq, mavjud gipertekst tizimlari ko'pincha elementlar orasidagi bog'liqliklarning murakkabligini va dinamik xususiyatlarini yetarlicha aks ettirmaydi. An'anaviy gipertekst modellarida bog'liqliklar birinchi darajali, ya'ni faqat ikki element orasidagi bevosita aloqa sifatida ko'rib chiqiladi. Ikkinchi tartibli gipertekisliklar esa bu bog'liqliklarning o'zlari ham ma'lumot tashuvchisi ekanligini, boshqa bog'liqliklar bilan o'zaro ta'sirga kirishishini nazarda tutadi. Bu holat, ayniqsa, ma'lumotlarning hajmi va murakkabligi keskin oshib borayotgan sharoitda, semantik tahlil, ma'lumotlarni qidirish samaradorligini oshirish va avtomatik bog'liqliklarni shakllantirishda yangi muammolarni keltirib chiqaradi. Bunday murakkablikni tushunish va uni matematik apparatlar yordamida tahlil qilish, gipertekst texnologiyalarining kelgusi rivojlanishi uchun fundamental ahamiyatga ega. Ikkinchi tartibli gipertekisliklar kontseptsiyasi va ularning analitik xususiyatlari global miqyosda bir qator yetakchi olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Misol uchun, Ted Nelson (1965) gipertekst tus ...