KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda geodeziya va kartografiya sohasidagi loyihalar uchun ajratilayotgan investitsiyalar hajmi sezilarli darajada oshib, 2023-yilda 50 million AQSH dollaridan ortiqni tashkil etdi [1]. Bu raqamlar, asosan, urbanizatsiya jarayonlarining tezlashishi, infratuzilma loyihalarining kengayishi va raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bilan bog‘liqdir. Xususan, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo‘mitasi ma'lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda geodezik o‘lchashlar asosida yaratilgan kadastr ma'lumotlari hajmi 15% ga oshgan [2]. Global miqyosda esa, geospasial texnologiyalar bozori 2023-yilda 400 milliard AQSH dollariga yetdi va yillik o‘rtacha 12% o‘sish sur'atiga ega ekanligi prognoz qilinmoqda [3]. Bu o‘sish, jumladan, sun'iy yo‘ldoshli navigatsiya tizimlari (GNSS), geografik axborot tizimlari (GIS) va masofaviy zondlash texnologiyalarining rivojlanishi hisobiga yuzaga kelmoqda [4]. Tekislikda koordinatalar sistemasini to‘g‘ri almashtirish, ayniqsa, turli geodezik bazalar va proyeksiyalardan foydalaniladigan murakkab loyihalarda ma'lumotlarning aniqligi va mosligini ta'minlashda fundamental ahamiyat kasb etadi [5]. Mavzuning dolzarbligi shundaki, koordinatalar almashtirish masalasi zamonaviy geodeziya, kartografiya, qurilish, shaharsozlik va qishloq xo‘jaligida axborot almashinuvi va integratsiyasining asosini tashkil etadi. O‘zbekistonda mavjud bo‘lgan SK-42 va WGS84 kabi turli xil koordinata tizimlari o‘rtasidagi moslikni ta'minlash, ayniqsa, xalqaro investitsiyalar bilan bog‘liq loyihalarda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Masalan, xalqaro standartlarga muvofiq loyihalashda, O‘zbekistonning milliy koordinata tizimida mavjud bo‘lgan ma'lumotlarni WGS84 ga aniq transformatsiya qilish zarurati yuzaga keladi, bu esa loyihalarning kechikishiga yoki xato ma'lumotlarga asoslanib qolishiga olib kelishi mumkin [6]. Bu muammolar, ayniqsa, yirik infratuzilma loyihalari, yer resurslarini boshqarish va kadastr tizimini raqamlashtirishda ma'lumotlar uzluksizligini va aniqligini ta'minlash uchun hal etilishi lozim bo‘lgan dolzarb vazifalardir. Shuningdek, aniq koordinata almashtirish modellari va usullarini ishlab chiqish, ma'lumotlar almashinuvi jarayonida yuzaga keladigan xatoliklar ehtimolini 20-30% ga kamaytirishi mumkin [7]. Tekislikda koordinatalar sistemasini almashtirish nazariyasi va amaliyoti jahon ...