KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yil yakunlari bo‘yicha yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1]. O‘zR Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, iste’mol narxlari indeksi (INI) shu davr mobaynida 8,7% ga o‘sgan, bu esa aholi xarid qobiliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan [2]. Xususan, oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o‘sishi 11,2% ni tashkil etib, umumiy inflyatsiyaning 5,5 foiz bandini belgiladi [3]. Ushbu ko‘rsatkichlar iqtisodiyotda narx barqarorligini ta’minlash va inflyatsion bosimlarni kamaytirishning muhimligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Mamlakatning iqtisodiy o‘sish sur’atlarini saqlab qolish va aholi turmush darajasini oshirish uchun inflyatsiyani samarali boshqarish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda [4]. Joriy sharoitda inflyatsiya muammosi nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikka, balki aholining real daromadlariga, investitsion muhitga va biznes faoliyatiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Iqtisodiyotda yuzaga kelayotgan tarkibiy o‘zgarishlar, jahon bozorlaridagi narx kon’yunkturasi, shuningdek, energiya resurslari va asosiy oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o‘zgaruvchanligi O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun inflyatsion xavflarni oshirmoqda [5]. Shuning uchun, inflyatsiyaning sabablarini chuqur tahlil qilish, uning iqtisodiy o‘sishga ta’sirini baholash va uni jilovlash bo‘yicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Ushbu muammo mamlakatda barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash va aholi farovonligini oshirish uchun hal qilinishi lozim bo‘lgan asosiy to‘siqlardan biri hisoblanadi [6]. Inflyatsiya nazariyasi va amaliyoti bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Milton Fridman (1963) o‘zining “Monetar tarix” asarida inflyatsiyani asosan pul massasining nazoratsiz o‘sishi bilan bog‘liq hodisa ekanligini ta’kidlagan va monetar siyosatning ahamiyatini ko‘rsatib bergan [7]. Pol Krugman (1998) esa valyuta kurslari va jahon bozorlaridagi narxlarning inflyatsiyaga ta’sirini tahlil qilib, “ochiq iqtisodiyot” sharoitida inflyatsiyani boshqarishning murakkabliklarini ochib bergan [8]. Robert Barro (1995) o‘z tadqiqotlarida Markaziy bank mustaqilligining inflyatsiyani jilovlashdagi rolini asoslab bergan va ishonchli pul-kredit siyosatining narx barqarorligiga ijobiy ta’sirini ko‘rsatgan [9]. Olivier Blanchard (2000) esa inflyatsiyaning inertsiya xususiyatini, ya’ni oldingi davr inflya ...