KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yil yakunlari bo‘yicha yillik inflyatsiya darajasi 8,7% ni tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich oldingi yillarga nisbatan pasaygan bo‘lsa-da, aholi real daromadlariga va iqtisodiy barqarorlikka sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Xususan, 2023-yilda iste’mol narxlari indeksi (INI) oziq-ovqat mahsulotlari guruhida 9,7% ga, nooziq-ovqat mahsulotlari 7,2% ga, xizmatlar esa 8,9% ga oshgan [1]. Bu raqamlar mamlakatda inflyatsion jarayonlarning davom etayotganini va uning turli sohalardagi ta’sirini yaqqol ko‘rsatadi. Global miqyosda esa, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVF) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda jahon miqyosidagi o‘rtacha inflyatsiya darajasi 6,9% ni tashkil etgan bo‘lib [2], bu ko‘rsatkich COVID-19 pandemiyasi va geosiyosiy keskinliklar sababli keyingi yillarda ham yuqori bo‘lishi prognoz qilinmoqda. Bunday sharoitda inflyatsiyaning mohiyatini, kelib chiqish sabablarini va uning oqibatlarini chuqur o‘rganish, shuningdek, unga qarshi samarali kurashish mexanizmlarini ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashning muhim sharti hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida energiya resurslari narxlarining o‘zgaruvchanligi, ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar va geosiyosiy beqarorlik inflyatsion bosimlarni kuchaytirmoqda. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda esa inflyatsiya nafaqat iqtisodiy o‘sish sur’atlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, balki aholining turmush darajasini pasaytiradi, ijtimoiy tengsizlikni oshiradi va milliy valyutaning qadrsizlanishiga olib keladi. Iqtisodiyot nazariyasi fani doirasida inflyatsiyaga qarshi kurash bo‘yicha turli nazariy yondashuvlar va amaliy choralar mavjud bo‘lsa-da, ularning har biri muayyan iqtisodiy sharoitlarda o‘ziga xos samara beradi. Mamlakatimizda inflyatsiyani jilovlash bo‘yicha olib borilayotgan pul-kredit va fiskal siyosatning samaradorligini oshirish, mavjud muammolarni bartaraf etish hamda xalqaro tajribaga asoslangan amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarurati ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligini yanada oshiradi. Ayniqsa, valyuta kursining beqarorligi, import inflyatsiyasi va monopolistik narx belgilash kabi omillar inflyatsiya dinamikasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatib, bu boradagi hal etilmagan muammolar ko‘lamini kengaytirmoqda. Inflyatsiya muammosi iqtisodiy tadqiqotlarning markaziy obyekti bo‘lib kelgan va ushbu hodisa jahonning ko‘plab yetakchi iqtisodchilari tomonida ...