KURS ISHI

KIRISH Inflyatsiya bugungi global iqtisodiyotning eng murakkab va dolzarb muammolaridan biri bo'lib, uning dinamikasi va oqibatlari har bir mamlakatning barqaror rivojlanishida hal qiluvchi rol o'ynaydi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2024-yil may oyi ma'lumotlariga ko'ra, respublikada yillik inflyatsiya darajasi 9.2% ni tashkil etdi [1]. Oziq-ovqat mahsulotlari narxlari 10.9% ga, nooziq-ovqat mahsulotlari 7.8% ga, xizmatlar narxlari esa 8.7% ga oshgan [1]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiyotning barcha jabhalarida, jumladan, aholining turmush darajasi, tadbirkorlik faoliyati va davlatning moliyaviy barqarorligida sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, pulning xarid qobiliyatining pasayishi aholi, ayniqsa kam ta'minlangan qatlamlarning real daromadlarini kamaytirib, ijtimoiy keskinlikni oshirish xavfini yuzaga keltiradi. Shuningdek, xalqaro maydonda dunyo bo‘yicha iste'mol narxlari indeksi (IPI) 2023-yilda o'rtacha 5.8% ga yetganligi, rivojlanayotgan davlatlarda esa bu ko'rsatkich 8.7% atrofida ekanligi qayd etilmoqda [2]. Bu raqamlar inflyatsiyaning global miqyosda ham jiddiy muammo ekanligini, unga qarshi kurashish bo‘yicha samarali strategiyalar ishlab chiqish zaruratini ko‘rsatadi. Bugungi kunda inflyatsiya nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy va siyosiy jihatdan ham g‘oyat ahamiyatli masala bo'lib qolmoqda. Global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar, geopolitik vaziyatning keskinlashuvi, energetika resurslari narxlarining o'zgarishi va iqlim o'zgarishlari kabi omillar inflyatsion jarayonlarni yanada kuchaytirmoqda. Masalan, Rossiya-Ukraina urushi oqibatida jahon bozorida neft va gaz narxlarining keskin o'sishi global inflyatsiyaga o‘z ta’sirini o‘tkazdi, bunda rivojlangan mamlakatlarda inflyatsiya 2022-yilda oxirgi o‘n yillikdagi eng yuqori darajaga yetdi [3]. Shunday sharoitda, inflyatsiyaning kelib chiqish sabablarini chuqur tahlil qilish, uning iqtisodiyotga ta'sirini baholash va samarali qarshi kurash mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb vazifadir. O'zbekistonda amalga oshirilayotgan bozor islohotlari, liberallashtirish jarayonlari va davlatning iqtisodiyotga aralashuv darajasining o'zgarishi inflyatsiya dinamikasiga yangi tus berayotgani sababli, bu masalaning yangicha yondashuvlar asosida o'rganilishi zarurati yanada kuchaymoqda. Inflyatsiya nazariyasi va amaliyoti jahon iqtisodiyoti olimlari tomonidan uzoq yillardan buyon o'rganib k ...