KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich, 2022-yildagi 12,3% va 2021-yildagi 10,0% ga nisbatan biroz pasayishni ko'rsatgan bo'lsa-da [2], Markaziy bankning 5% atrofidagi inflyatsiya targetidan ancha yuqori bo'lib qolmoqda [3]. Oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o'sishi, ayniqsa, aholining xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda, masalan, 2023-yilda go'sht mahsulotlari narxi 14,8% ga, sabzavotlar narxi esa 18,5% ga oshgan [1]. Jahon miqyosida ham inflyatsiya global iqtisodiyot uchun asosiy xavflardan biri bo'lib qolmoqda; Xalqaro Valyuta Jamg'armasi (XVF) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda global inflyatsiya darajasi 6,9% ga yetgan, bu rivojlanayotgan mamlakatlarda o'rtacha 8,4% ni tashkil etgan [4]. Ushbu raqamlar inflyatsiyaning nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikka, balki aholining turmush darajasiga ham bevosita ta'sir etuvchi jiddiy muammo ekanligini ko'rsatadi. Bugungi kunda inflyatsiya muammosi nafaqat iqtisodiy barqarorlikni saqlash, balki aholining real daromadlarini himoya qilish va ijtimoiy adolatni ta'minlash nuqtai nazaridan ham juda dolzarbdir. Global savdo zanjirlaridagi uzilishlar, geopolitik keskinliklar va iqlim o'zgarishlarining qishloq xo'jaligi mahsulotlariga ta'siri inflyatsion bosimlarni kuchaytirmoqda [5]. O'zbekiston sharoitida inflyatsiyaga qarshi samarali kurashish strategiyalarini ishlab chiqish, Markaziy bankning monetar siyosati vositalarini optimallashtirish va fiskal siyosat bilan uyg'unlashtirish juda muhimdir. Shu bilan birga, inflyatsiyaning turli sektorlarga ta'sirini chuqur tahlil qilish, ayniqsa aholining kambag'al qatlamlari uchun uning oqibatlarini minimallashtirish bo'yicha amaliy takliflar ishlab chiqish hal etilmagan dolzarb muammolardan hisoblanadi. Mamlakat iqtisodiyotining ochiqligi va tashqi savdo hajmining ortib borishi sharoitida import qilinadigan inflyatsiya xavfi ham oshmoqda, bu esa inflyatsiya prognozlash va uni boshqarishda yangicha yondashuvlarni talab qiladi [6]. Inflyatsiya muammosi iqtisodiyot fanida uzoq yillardan beri ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganib kelinmoqda. Monetaristik nazariyaning asoschisi Milton Friedman (1963) inflyatsiyani har doim va hamma joyda pul hodisasi ekanligini ta'kidlab, pul massasining nazoratsiz o'sishi uning asosiy sababi ekanligini ...