KURS ISHI

KIRISH So'nggi yillarda dunyo miqyosida inflyatsiya muammosi qayta dolzarb tus oldi, masalan, 2022-yilda global inflyatsiya darajasi 8,7% ga yetdi, bu so'nggi o'n yillikdagi eng yuqori ko'rsatkichlardan biridir [1]. O'zbekiston Respublikasida esa 2023-yil yakuni bo'yicha yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [2], bu hukumat tomonidan belgilangan 5% gacha pasaytirish maqsadiga erishish uchun yanada kuchliroq siyosiy choralar zarurligini ko'rsatadi. Xususan, 2024-yilning yanvar oyida iste'mol narxlari indeksi (INI) oylik bazada 1,2% ga o'sdi, yillik inflyatsiya esa 8,3% ni tashkil etdi [3]. Ushbu raqamlar mamlakatda narxlar barqarorligini ta'minlash, aholining xarid qobiliyatini himoya qilish va iqtisodiy o'sish sur'atlarini saqlash inflyatsiyaga qarshi siyosatni doimiy ravishda takomillashtirishni talab etuvchi ustuvor vazifa ekanligini tasdiqlaydi. Ayniqsa, global oziq-ovqat narxlari volatilligi, valyuta kursining o'zgaruvchanligi va ichki ishlab chiqarishdagi cheklovlar inflyatsion bosimlarni kuchaytirmoqda, bu esa ushbu mavzuni yanada muhim qilib ko'rsatadi. Bugungi kunda O'zbekistonda inflyatsiyani jilovlash masalasi nafaqat iqtisodiy barqarorlik, balki aholi farovonligi nuqtai nazaridan ham muhimdir. Chunki yuqori inflyatsiya aholining real daromadlarini pasaytiradi, investitsion muhitga salbiy ta'sir ko'rsatadi va iqtisodiy islohotlarning samaradorligini pasaytirishi mumkin. Shuningdek, mavjud pul-kredit va fiskal siyosat vositalarining inflyatsiya dinamikasiga ta'siri, ularning samaradorligi va O'zbekistonning o'ziga xos sharoitlariga moslashuvi bo'yicha hali to'liq hal etilmagan metodologik va amaliy muammolar mavjud. Xususan, inflyatsiya kutilmalari, narxlar tarkibidagi institutsional omillar va hukumatning ba'zi regulativ choralarining umumiy narx darajasiga ta'siri chuqur tahlilni talab etadi, bu esa ushbu kurs ishi doirasida ilmiy yechimlarni topishga qaratilgan. Inflyatsiya va unga qarshi kurash siyosatlari jahon iqtisodiy adabiyotida keng o'rganilgan mavzulardan biridir. Milton Friedman (1963) o'zining monetarist nazariyasi bilan inflyatsiyani pul massasining haddan tashqari o'sishi bilan bog'liq bo'lgan pul hodisasi ekanligini ta'kidladi va pul taklifini nazorat qilish muhimligini ko'rsatdi [4]. Robert Lucas (1976) ratsional kutilmalar nazariyasini ishlab chiqib, iqtisodiy agentlar o'z qarorlarida mavjud barcha ma'lumotlardan foyd ...