KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatda yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich 2022-yildagi 12,3% [2] ga nisbatan pasaygan boʻlsa-da, aholi real daromadlarining sotib olish qobiliyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatishda davom etmoqda. Masalan, 2023-yilda oziq-ovqat mahsulotlari narxlari 9,6% ga [1], nooziq-ovqat mahsulotlari esa 8,3% ga [1] oshdi. Pul massasining o‘sish sur’atlari, xususan, 2023-yil yakuniga ko‘ra, milliy valyutadagi pul massasi 26% ga oshganligi [3], inflyatsion bosimni kuchaytiruvchi omillardan biri bo‘lib qolmoqda. Global miqyosda esa, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVJ) prognozlariga ko‘ra, 2024-yilda global inflyatsiya darajasi 5,8% ni tashkil etishi kutilmoqda, bu esa rivojlanayotgan mamlakatlarda o‘rtacha 8,3% [4] ga yetishi mumkin. Inflyatsiya nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikka, balki aholining turmush darajasiga, investitsion muhitga va tadbirkorlik faoliyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan fundamental iqtisodiy hodisadir. Bugungi kunda inflyatsiya iqtisodiyot nazariyasi va amaliyoti uchun eng dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Mamlakatlar iqtisodiy siyosati oldida narxlar barqarorligini ta’minlash, aholi real daromadlarini himoya qilish va barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish vazifasi turibdi. Inflyatsiyaning kelib chiqish sabablari murakkab bo‘lib, ular talab va taklif omillari, monetar siyosat, fiskal siyosat, kutilmalar inflyatsiyasi va tashqi shoklar bilan bog‘liq. Hozirgi iqtisodiy sharoitda, global zanjirlarning uzilishi, geosiyosiy keskinliklar va energiya narxlarining o‘zgaruvchanligi inflyatsiya bosimini kuchaytirmoqda. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida, liberallashtirish jarayonlari, davlat korxonalarini transformatsiya qilish va iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish inflyatsiyaga qarshi samarali siyosatni talab qiladi. Shu sababli, inflyatsiya mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, uning kelib chiqish sabablari va oqibatlarini har tomonlama o‘rganish, shuningdek, uni pasaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish ilmiy va amaliy jihatdan nihoyatda zarurdir. Inflyatsiya nazariyasi va amaliyotiga bag‘ishlangan tadqiqotlar jahon iqtisodiy adabiyotida keng o‘rganilgan. Milton Fridman o‘zining monetarizm nazariyasi bilan inflyatsiya asosan pul massasining o‘sishi natijasida yuzaga kelishini taʼkidlagan [5]. Edvard Felps va ...