KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich Markaziy bank tomonidan belgilangan inflyatsiya targetidan yuqori bo'lib, aholi xarid qobiliyatining pasayishi va iqtisodiy o'sish sur'atlarining sekinlashishiga olib kelishi mumkin. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, rivojlanayotgan mamlakatlarda o'rtacha inflyatsiya darajasi 7% dan oshmoqda, bu esa global iqtisodiyotda noaniqliklarni kuchaytirmoqda [2]. Xususan, oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o'sishi, energiya resurslari qimmatlashuvi va global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar inflyatsion bosimni yanada oshirmoqda [3]. Shuningdek, 2023-yilda mamlakatdagi pul massasi M2 ko'rsatkichi 15% ga o'sib, inflyatsiyaning monetar omillarini kuchaytirgan [4]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida narxlar barqarorligi va barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Inflyatsiya, ayniqsa yuqori va nobarqaror inflyatsiya, iqtisodiy rivojlanishga to'sqinlik qilib, aholi turmush darajasiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Bu esa daromadlar tengsizligini kuchaytiradi, investitsiya muhitini yomonlashtiradi va milliy valyutaning xalqaro bozorlardagi raqobatbardoshligini pasaytiradi. Ushbu muammolar yechimi inflyatsiyaning kelib chiqish sabablarini chuqur tahlil qilish, uning oqibatlarini baholash va samarali boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqishni talab etadi. Xususan, pandemiya va geosiyosiy keskinliklar sharoitida global narx shoklari mahalliy inflyatsiya jarayonlariga yangi chaqiriqlar qo'shib, an'anaviy monetar va fiskal siyosat vositalarining samaradorligini qayta ko'rib chiqish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Hozirgi sharoitda inflyatsiyani prognozlash va unga qarshi kurashishda yangi yondashuvlar va mexanizmlarni joriy etishga bo'lgan ehtiyoj yuqori. Inflyatsiya muammosi uzoq yillardan beri iqtisodiyot nazariyotchilari va amaliyotchi mutaxassislar diqqat markazida bo'lib kelgan. Milton Fridman (1970) o'zining monetarist nazariyasi bilan pul massasining inflyatsiyaga bevosita ta'sirini ko'rsatib, "inlyatsiya har doim va hamma joyda pul hodisasi" ekanligini ta'kidlagan [5]. Jon Meynard Keyns (1936) esa umumiy talabning inflyatsiyadagi rolini yoritib, iqtisodiyotdagi inflyatsion bo'shliqlarni tahlil qilgan [6]. Uilyam Fillips (1958) ishsizlik va inflyatsiya o'rtasid ...