KURS ISHI

KIRISH Infroqizil nurlanish spektrlarini qayd qiluvchi spektral qurilmalar sohasidagi global bozor hajmi 2023-yilda 1.2 milliard AQSh dollarini tashkil etib, 2028-yilga borib 1.8 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu yillik o'rtacha o'sish sur'ati 8.5% ni tashkil etadi [1]. O'zbekistonda esa, ilmiy-tadqiqot va sanoat sohalarida yuqori aniqlikdagi tahlil usullariga bo'lgan talabning ortishi natijasida, ushbu turdagi qurilmalarni import qilish va ulardan foydalanish ko'rsatkichlari so'nggi besh yilda o'rtacha 12% ga oshgan [2]. Xususan, neft-gaz, qishloq xo'jaligi va tibbiyot kabi strategik tarmoqlarda sifat nazoratini kuchaytirish hamda texnologik jarayonlarni optimallashtirish zarurati infraqizil spektroskopiya asboblariga bo'lgan ehtiyojni yanada oshirmoqda. Bu esa sohaga investitsiyalar kiritish va mahalliy mutaxassislarning bilim salohiyatini oshirishning dolzarbligini ko'rsatadi. Infroqizil spektroskopiya moddalarning molekulyar tuzilishini aniqlashda ajralmas vosita hisoblanadi. Bugungi kunda, farmatsevtika, ekologiya, oziq-ovqat sanoati va xavfsizlik tizimlarida materiallarni tezkor va ishonchli tahlil qilish imkoniyati muhim ahamiyat kasb etmoqda [3]. Biroq, O'zbekiston sharoitida infraqizil spektral qurilmalardan foydalanishda bir qator muammolar mavjud. Bularga yuqori texnologik qurilmalarning qimmatligi, ularni ekspluatatsiya qilish uchun malakali mutaxassislarning yetishmasligi, shuningdek, mahalliy sharoitga moslashtirilgan ilmiy-uslubiy bazaning cheklanganligi kiradi. Ushbu omillar ishlab chiqarish jarayonlarida sifat nazoratini yaxshilash, atrof-muhit monitoringini kuchaytirish va innovatsion mahsulotlarni yaratish yo'lidagi to'siqlarni yuzaga keltirmoqda. Shuning uchun, infraqizil spektral qurilmalarning ishlash prinsiplarini chuqur o'rganish va ularning amaliy qo'llanilishini kengaytirish zamonaviy ilmiy-texnik taraqqiyot uchun muhim vazifadir. Infroqizil nurlanish spektrlarini qayd qiluvchi spektrial qurilmalarning nazariy asoslari va amaliy qo'llanilishi bo'yicha dunyo miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Misol uchun, P.R. Griffiths (1970-yillar) Furier-transformatsiya infraqizil spektroskopiyasini (FTIR) amaliyotga keng joriy etishga katta hissa qo'shgan bo'lib, interferometriya nazariyasini rivojlantirib, yuqori aniqlikdagi spektral ma'lumotlarni olish usullarini optimallashtirgan [5]. J. Coates (1990-yilla ...