KURS ISHI

KIRISH Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, global inflyatsiya darajasi so‘nggi ikki o‘n yillikdagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biriga yetib, 8,7% ni tashkil etdi [1]. Ushbu raqam iqtisodiy o‘sish sur’atlarini sekinlashtirishga va aholi real daromadlarining pasayishiga olib keluvchi jiddiy xavf sifatida baholanmoqda [2]. O‘zbekiston Respublikasida esa 2023-yil yakuni bo‘yicha yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi, bu hukumat tomonidan belgilangan 5% gacha pasaytirish maqsadidan ancha yuqori [3]. Xususan, iste’mol narxlari indeksining yuqori o‘sishi [4], asosiy oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o‘rtacha 12,5% ga qimmatlashishi [5] va energetika resurslarining narx oshishi [6] aholining xarid qobiliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Markaziy bankning ma’lumotlariga ko‘ra, inflyatsion kutilmalar yuqoriligicha qolmoqda, bu esa kelgusida pul-kredit siyosatining yanada kuchaytirilishini talab etishi mumkin [7]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan geosiyosiy keskinliklar, global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar va energetika bozorlaridagi beqarorlik sharoitida inflyatsiyaning oldini olish va uni samarali boshqarish har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda [8]. O‘zbekiston iqtisodiyoti ham jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuv jarayonida inflyatsion bosimlarga sezgir bo‘lib, ichki va tashqi omillar ta’sirida narxlar barqarorligini ta’minlash murakkab vazifaga aylangan [9]. Inflyatsiya darajasining yuqoriligi ijtimoiy qatlamlar o‘rtasidagi farqlarni chuqurlashtirib, kambag‘allik darajasini oshiradi va iqtisodiy islohotlarning natijadorligini pasaytiradi [10]. Ayniqsa, O‘zbekistonda barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, investitsion muhitni yaxshilash va aholi turmush darajasini oshirish uchun inflyatsiyani samarali nazorat qilish mexanizmlarini ishlab chiqish va mavjud siyosatlarni takomillashtirish zaruriyati yaqqol namoyon bo‘lmoqda [11]. Bu borada inflyatsiyaning sabablarini chuqur tahlil qilish, unga qarshi samarali choralarni aniqlash va ularni O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirish dolzarb ilmiy va amaliy muammo hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Milton Fridman (1963) o‘zining "Pul miqdor nazariyasi" asarida inflyatsiyaning asosiy sababi muomaladagi pul massasining haddan tashqari ko‘payishi ekanligini isbotlagan [12]. Robert L ...