KURS ISHI

KIRISH So‘nggi yillarda dunyo miqyosida to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (TXXI) hajmi sezilarli darajada o‘sish tendensiyasini namoyish etib kelmoqda. 2023-yilda global TXXI oqimlari 1,3 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lsa, ushbu ko‘rsatkich rivojlanayotgan mamlakatlarga yo‘naltirilgan investitsiyalarning 890 milliard dollarga yetganini ko‘rsatadi [1]. O‘zbekiston Respublikasida ham investitsiya muhitini yaxshilash va xorijiy kapitalni jalb qilish borasida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2024) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat iqtisodiyotiga jalb qilingan TXXI hajmi 9,8 milliard dollarga yetdi va bu yalpi investitsiyalarning 32,5 foizini tashkil etdi [2]. Bu ko‘rsatkichlar TXXIning mamlakat iqtisodiy o‘sishini ta’minlashdagi tobora ortib borayotgan rolini yaqqol ko‘rsatib, uzoq muddatli barqaror rivojlanish uchun muhim omil ekanligini tasdiqlaydi. Hozirgi globallashuv sharoitida TXXIning iqtisodiy o‘sishga ta’siri nafaqat moliyaviy resurslar bilan ta’minlash, balki texnologik uzatish, menejment ko‘nikmalarini takomillashtirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va eksport salohiyatini oshirish orqali ham namoyon bo‘ladi [3]. Biroq, ushbu jarayonlar har doim ham bir tekis kechavermaydi va qator muammolar, jumladan, investitsiya muhitining yetarli darajada barqaror emasligi, byurokratik to‘siqlar, infratuzilma kamchiliklari va xalqaro raqobatning kuchayishi kabi omillar TXXI oqimlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [4]. Shu sababli, TXXIning iqtisodiy o‘sishga ta’sirini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarga yechim topish va investitsiya siyosatini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb masalalaridan hisoblanadi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi bog‘liqlik jahon iqtisodiy adabiyotida keng o‘rganilgan mavzulardan biridir. Xorijiy olimlardan masalan, E. Borensztein, J. De Gregorio va J.-W. Lee (1998) o‘z tadqiqotlarida TXXI faqatgina inson kapitalining yetarli darajada rivojlangan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini isbotlagan [5]. D. Rodrik (1999) esa xorijiy investitsiyalarning mamlakatning institutsional salohiyati va makroiqtisodiy barqarorligiga bog‘liq holda turlicha natijalar berishini ta’kidlagan [6]. A. Blomstrom va M. Kokko (1998) TXXI orqali ...