KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda qurilish va infratuzilma loyihalariga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmi sezilarli darajada oshgan bo‘lib, bu 2023-yilda jami investitsiyalarning qariyb 30% ini tashkil etdi, bu esa qariyb 70 trln so‘mga teng [1]. Bu tendensiya, shuningdek, geodeziya va kartografiya sohasida xizmat ko‘rsatuvchi korxonalarning o‘sishiga ham turtki bo‘ldi, ularning umumiy ishlab chiqarish hajmi 2022-yildagi 5,2 trln so‘mdan 2023-yilda 6,5 trln so‘mga yetdi [2]. Global miqyosda esa, injenerlik va qurilish sektori hajmi 2023-yilda taxminan 14,8 trillion AQSh dollarini tashkil etib, 2028-yilga borib 19,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu har yili o‘rtacha 5,7% o‘sishni anglatadi [3]. Ushbu raqamlar, zamonaviy injenerlik masalalarini iqtisodiy jihatdan samarali yuritishning dolzarbligini va bu jarayonlarda iqtisodiy matematik usullarni qo‘llashning zarurligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Xususan, O‘zbekistondagi yirik loyihalarda resurslarni optimallashtirish, xarajatlarni nazorat qilish va loyiha risklarini kamaytirishda iqtisodiy matematik modellashtirishning ahamiyati tobora ortib bormoqda, chunki bu loyihalarda kapital xarajatlar tez-tez belgilangan byudjetdan oshib ketadi, masalan, yirik infratuzilma loyihalarining o‘rtacha 20-30% ga qimmatlashgani kuzatiladi [4]. Bugungi kunda injenerlik masalalarini yuritishda nafaqat texnik yechimlarni topish, balki ularni iqtisodiy jihatdan asoslash, moliyaviy barqarorligini ta’minlash va investitsiyalarning qaytimini oshirish ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Geodeziya va kartografiya sohasidagi loyihalar, masalan, yer resurslarini boshqarish, shaharsozlikni rejalashtirish, transport infratuzilmasini loyihalashtirish kabi yo‘nalishlarda aniqlik, samaradorlik va xarajatlarni optimallashtirish talab etiladi. Biroq, ko‘p hollarda ushbu sohalarda loyiha risklarini baholash, optimal variantni tanlash va resurslarni taqsimlashda an’anaviy usullar cheklanib qolmoqda, bu esa loyiha muddatlarining buzilishi, byudjet oshishi va kutilgan natijalarga erisha olmaslik kabi muammolarga olib kelishi mumkin. Masalan, O‘zbekistonda amalga oshirilgan geodezik tadqiqotlar va kartografik loyihalarning taxminan 15-20% i dastlabki byudjet va muddat chegarasidan chiqib ketishi kuzatilgan [5]. Shuning uchun, injenerlik masalalarini yechishda, ayniqsa, murakkab va katta hajmli loyihalarda, iqtisodiy ...