KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda innovatsion mahsulot ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 18,3% ga oshib, 27,4 trillion so‘mni tashkil etganligi iqtisodiyotda innovatsion faoliyatning sezilarli darajada faollashganidan dalolat beradi [1]. Shuningdek, respublikada yalpi ichki mahsulotning R&D xarajatlariga nisbati 2022-yilda 0,2% ni tashkil etgan bo‘lsa [2], bu koʻrsatkichni rivojlangan mamlakatlarda oʻrtacha 2-3% dan yuqori ekanligi [3] O‘zbekiston uchun bu yo‘nalishda katta o‘sish salohiyati mavjudligini ko‘rsatadi. Global venchur kapital bozorining hajmi 2023-yilda 450 milliard dollardan oshgani holda [4], O‘zbekistonda bu ko‘rsatkich nisbatan past bo‘lib qolmoqda, bu esa mahalliy innovatsion ekotizimni qo‘llab-quvvatlash va xorijiy innovatsion investitsiyalarni jalb qilish zaruratini taʼkidlaydi. Mamlakat Prezidentining 2022-yildagi “Innovatsion rivojlanish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi farmoni [5] innovatsion investitsiyalarni rag‘batlantirishni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilab berdi. Hozirgi globallashuv sharoitida innovatsion investitsiyalar nafaqat iqtisodiy o‘sishning asosiy drayveri, balki mamlakatning raqobatbardoshligini taʼminlashning muhim omilidir. Biroq, O‘zbekistonda innovatsion investitsiyalarni jalb qilish va ularning samaradorligini oshirish mexanizmlari hali to‘liq shakllanmagan, bu esa moliyalashtirish manbalarining cheklanganligi, innovatsion loyihalar riskini baholashda yetarli tajribaning yo‘qligi va innovatsion ekotizimdagi ayrim bo‘shliqlar bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, ilmiy tadqiqotlar va tajriba-konstruktorlik ishlariga yo‘naltirilgan xususiy investitsiyalarning ulushini oshirish, venchur moliyalashtirishni rivojlantirish hamda innovatsion loyihalarni baholashning zamonaviy usullarini joriy etish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Ushbu kurs ishi aynan ana shunday muammolarni aniqlash va ularga ilmiy asoslangan yechimlarni taklif etishga qaratilgan. Innovatsion investitsiyalar va iqtisodiy rivojlanish masalalari jahon miqyosidagi ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Yozef Shumpeter (Joseph Schumpeter) o‘zining “Iqtisodiy rivojlanish nazariyasi” asarida innovatsiyani iqtisodiy o‘sishning asosiy dvigateli sifatida ko‘rsatgan [6]. Frederik Xayek (Friedrich Hayek) bozor iqtisodiyotidagi bilim va axborotning innovatsion jarayonlardagi rolini taʼkid ...