KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda kam ta'minlangan oilalarga ko'rsatilgan ijtimoiy yordam hajmi 17,2 trillion so‘mga yetgan bo‘lib, bu 2022-yilga nisbatan 15% ga oshganligini ko‘rsatadi [1]. Ayni paytda, aholining 12,8% i kambag‘allik chegarasidan pastda yashamoqda [2], bu esa innovatsion rivojlanish sharoitida ijtimoiy himoya mexanizmlarini qayta ko‘rib chiqish va takomillashtirish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Raqamlashtirish jarayonlari jadal rivojlanib borayotgan bir sharoitda, elektron ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish tizimining joriy etilishi natijasida xizmatlarning shaffofligi va tezkorligi 20% ga oshishi mumkinligi prognoz qilinmoqda [3]. Shunga qaramay, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlariga ko‘rsatilayotgan yordamni maqsadli yo‘naltirish, manzillilikni oshirish va korrupsiyaviy holatlarning oldini olish dolzarb muammoligicha qolmoqda, bu esa innovatsion yechimlarni joriy etish orqali hal qilinishi lozim bo‘lgan masalalardan biridir. Innovatsion rivojlanish jarayonida ijtimoiy himoya tizimining adaptivligi va samaradorligini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etadi. Global miqyosda raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektning ijtimoiy xizmatlarga integratsiyasi yuqori daromadli mamlakatlarda aholini ijtimoiy himoya qilish xarajatlarini o'rtacha 10-15% ga optimallashtirish imkonini bergan [4]. O'zbekistonda esa ushbu yo'nalishda hali to'liq salohiyatdan foydalanilmayapti. Ijtimoiy himoya tizimini raqamlashtirish jarayonlari, masalan, "Yagona milliy ijtimoiy himoya markazi" ning joriy etilishi, faqatgina dastlabki bosqichda turibdi va tizimning barcha elementlarini qamrab olmagan. Mavjud byurokratik to'siqlar, ma'lumotlar bazalarining integratsiyalashmaganligi va aholining raqamli savodxonlik darajasining bir xil emasligi innovatsion yechimlarni joriy etishga to'sqinlik qilmoqda. Natijada, ijtimoiy himoya xizmatlarining yetib borishi, ularning sifati va samaradorligi borasida qator kamchiliklar saqlanib qolmoqda, bu esa ushbu kurs ishining dolzarbligini va uning amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotlarda turlicha yoritilgan. Innovatsion rivojlanish sharoitida ijtimoiy himoyani tadqiq etgan xalqaro olimlar orasida S. Van der Berg (2014) o'z tadqiqotlarida ijtimoiy xarajatlarning samaradorligini oshirishda raqamli transformatsiyaning rolini ko'rsatib, "ijtimoiy innovatsiyalar" tushunc ...