KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotining umumiy hajmi 2023-yilda 105 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lib [1], global raqobatbardoshlik indeksi bo‘yicha dunyo davlatlarining o‘rtacha innovatsion faolligi so‘nggi besh yilda 15% ga oshgani kuzatildi [2]. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti 90,9 milliard dollarga yetdi [3], aholi jon boshiga YaIM esa 2570 AQSh dollarini tashkil qildi [3]. Xususan, O‘zbekistonda innovatsion faoliyat ko‘rsatkichlari dinamik o‘sishni ko‘rsatmoqda, masalan, 2023-yilda innovatsion mahsulot ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 12% ga oshgan [4], raqamli iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi esa 2,8% dan 3,5% gacha ko‘tarildi [4]. Biroq, Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonning innovatsiyalar sohasidagi xarajatlari YaIMning 0,2% ini tashkil etib, bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagidan (o‘rtacha 2-3%) ancha past [5]. Hozirgi globallashuv va shiddatli texnologik o‘zgarishlar davrida milliy iqtisodiyotlarning raqobatbardoshligini ta’minlash va oshirish strategik ahamiyatga ega. Innovatsiyalar iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlaridan biri bo‘lib, yangi qiymat yaratish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash va yangi bozorlarni egallash imkoniyatini beradi [6]. O‘zbekistonda innovatsiyalarni rivojlantirish va ularni iqtisodiyotning barcha jabhalariga tatbiq etish orqali milliy iqtisodiyotning xalqaro miqyosdagi raqobatbardoshligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi potentsiali mavjud. Shu bilan birga, mamlakatda innovatsion ekotizimni takomillashtirish, venchur investitsiyalarni jalb qilish va ilm-fan yutuqlarini ishlab chiqarishga integratsiya qilishda qator tizimli muammolar, jumladan, innovatsion infratuzilmaning yetarli emasligi, malakali kadrlar tanqisligi va moliyalashtirish mexanizmlarining cheklanganligi kuzatilmoqda [7]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, global miqyosda innovatsiyalar va raqobatbardoshlik o‘rtasidagi bog‘liqlik chuqur tadqiq qilingan. Jozef Shumpeter (1934) innovatsiyalarni iqtisodiy rivojlanishning markaziy harakatlantiruvchi kuchi sifatida nazariy asoslab bergan, bu "ijodiy vayronkorlik" kontseptsiyasiga olib kelgan [8]. Maykl Porter (1990) "Milletlarning raqobatbardoshligi" asarida innovatsiyalarning milliy raqobatbardoshlikni shakllantirishdagi rolini batafsil tahlil ...