KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 54,6%i tadbirkorlik subyektlari hissasiga to‘g‘ri kelgan, bu esa iqtisodiy o‘sishning asosiy drayveri bo‘lib xizmat qilayotgan bozor munosabatlarining faol rivojlanishini ko‘rsatadi [1]. Raqobat muhiti ushbu subyektlarning faoliyat samaradorligi, innovatsiyalar rivoji va iste’molchilar farovonligini bevosita belgilaydi. Jahon bozorida esa, global raqobatbardoshlik indeksi (Global Competitiveness Index) 2023-yil hisobotiga ko'ra, O'zbekiston 141 mamlakat orasida 66-o'rinni egallab, raqobat muhitini yaxshilash borasidagi salohiyatini namoyon etdi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda jahon bozorida tovar va xizmatlarning umumiy savdo hajmi 32 trillion AQSh dollaridan oshgani hisobga olinsa, har bir mamlakat, jumladan, O‘zbekiston uchun xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish muhim ahamiyat kasb etadi [3]. Mazkur raqamlar raqobatning nafaqat ichki, balki xalqaro iqtisodiy jarayonlardagi o‘rni va ta’sirini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro‘y berayotgan tezkor o‘zgarishlar, global savdo hajmining ortishi va texnologik innovatsiyalarning jadal rivojlanishi sharoitida raqobatning mohiyatini, shakllari va uslublarini chuqur anglash strategik ahamiyatga ega. O‘zbekiston iqtisodiyotining liberallashuvi va modernizatsiyasi jarayonida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish, monopoliyalarga qarshi kurashish hamda kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Amaldagi qonunchilik bazasining takomillashtirilishi, raqobatni tartibga solish mexanizmlarining samaradorligini oshirish, shuningdek, bozor subyektlarining raqobatbardoshligini ta’minlashga qaratilgan amaliy chora-tadbirlarni ishlab chiqish bugungi kunning asosiy vazifalaridandir. Ushbu tadqiqot aynan shu kabi hal etilmagan muammolarni chuqur tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, raqobatning nazariy asoslarini amaliy misollar bilan boyitishni maqsad qiladi. Raqobat nazariyasining shakllanishi va rivojlanishi ko‘plab xorijiy olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Adam Smit (1776) o‘zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida ko‘rinmas qo‘l mexanizmi orqali bozor iqtisodiyotida raqobatning narx shakllanishidagi va resurslarni samarali taqsimlashdagi asosiy rolini ko‘rsatib berdi [4]. Alfred Marshall (1890) "Iqt ...