KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global investitsiyalar hajmi 1,3 trillion AQSh dollarini tashkil etdi [1], bu dunyo iqtisodiyotining o'sishida investitsiya funksiyasining muhimligini yaqqol ko'rsatadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatga kiritilgan investitsiyalar hajmi 38,1 mlrd AQSh dollariga yetib, 2022-yilga nisbatan 22,2% ga o'sdi [2]. Jumladan, asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar 2023-yilda 27,2 mlrd AQSh dollarini tashkil etib [2], iqtisodiy faollikning oshishiga katta hissa qo'shdi. Ushbu raqamlar investitsiyalarning iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biri ekanligini tasdiqlaydi. Ayniqsa, to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar (TXI) salmog'i O'zbekistonda tobora ortib bormoqda, 2023-yilda ular umumiy investitsiyalarning 9,8 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi [3], bu esa mamlakatning xalqaro kapital bozorlariga integratsiyalashuvi va xorijiy kompaniyalar uchun jozibadorligini oshirayotganini ko'rsatadi. Investitsiya funksiyasi va uning omillarini chuqur tahlil qilish zamonaviy iqtisodiyotning dinamik rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Global iqtisodiy beqarorliklar, inflyatsiya bosimi va geosiyosiy keskinliklar sharoitida investitsiya qarorlarini qabul qilish murakkablashmoqda. Bu esa mamlakatning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlash, bandlikni oshirish va aholi farovonligini yaxshilash uchun investitsiya jarayonlarini ilmiy asosda boshqarish zaruratini tug'diradi. O'zbekistonning investitsiya muhitini yaxshilash bo'yicha olib borayotgan islohotlari natijasida investitsiya faolligi oshgan bo'lsa-da, bu jarayonni yanada optimallashtirish, xususan, investitsiya funksiyasini belgilovchi omillarni aniqlash va ularning ta'sirini miqdoriy jihatdan baholash bo'yicha hal etilmagan masalalar mavjud. Investitsiya samaradorligini oshirish, resurslarni maqsadli yo'naltirish va risklarni minimallashtirish uchun chuqur nazariy va amaliy tahlillarga ehtiyoj sezilmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo'lsak, investitsiya funksiyasi va uning omillari bo'yicha jahon iqtisodiy adabiyotida qator nazariy yondashuvlar va empirik tadqiqotlar mavjud. J. M. Keynes (1936) investitsiya funksiyasini foiz stavkasi va kapitalning kutilayotgan marjinal samaradorligi bilan bog'lab, investitsiyalarning aggregat talabga ta'sirini asoslab bergan [5]. J. Tobin (1969) o'zining "q" nazari ...