KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotida investitsiyalar hajmi 2023-yilda 1,3 trillion AQSh dollaridan oshgani holda [1], xorijiy toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar (XTI) oqimi 1,97 trillion dollarni tashkil etdi, bu global iqtisodiy oʻsishning asosiy drayveri boʻlib xizmat qiladi [2]. Oʻzbekiston Respublikasida 2023-yilda oʻzlashtirilgan xorijiy investitsiyalar va kreditlar hajmi 13,3 milliard dollarga yetib [3], iqtisodiyotning turli tarmoqlarida muhim oʻzgarishlarga zamin yaratdi. Xususan, sanoat ishlab chiqarish hajmi 6,0% ga, xizmat koʻrsatish sohasi 6,8% ga oʻsgan boʻlsa [4], bu koʻrsatkichlarda investitsiya faolligining bevosita taʼsiri seziladi. Respublikada investitsiya muhitini yaxshilash va investitsion jozibadorlikni oshirish boʻyicha amalga oshirilayotgan islohotlarning barqarorligi va samaradorligi mamlakatning uzoq muddatli iqtisodiy rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Hozirgi sharoitda globallashuv va raqobatning kuchayishi investitsiya oqimlari uchun kurashni yanada shiddatli qilib qoʻydi. Shu bois, har bir mamlakat oʻzining investitsion salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarish va yangi investorlarni jalb etish uchun doimiy ravishda innovatsion yondashuvlarni izlamoqda. Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy liberalizatsiya va bozor islohotlari sharoitida investitsiya muhitini tizimli tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan amaliy takliflarni ishlab chiqish ustuvor vazifa hisoblanadi. Ayniqsa, huquqiy bazani takomillashtirish, byurokratik toʻsiqlarni bartaraf etish, infratuzilmani rivojlantirish va moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatlarini kengaytirish kabi masalalar investitsion jozibadorlikni oshirishda hal etilishi lozim boʻlgan dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Investitsiya muhiti va jozibadorligi masalalari jahon iqtisodiy adabiyotlarida keng yoritilgan. Jumladan, Michael Porter (1990) oʻzining "Raqobat ustunligi" asarida mamlakatning raqobatbardoshligi va investitsion jozibadorligini belgilovchi omillar klasterini ishlab chiqqan va milliy investitsiya strategiyalari uchun asos yaratgan [5]. Daron Acemoglu va James Robinson (2012) oʻzlarining "Nega millatlar muvaffaqiyatsizlikka uchraydi" nomli tadqiqotida institutsional muhitning (siyosiy va iqtisodiy institutlar) investitsiyalar va iqtisodiy oʻsishga taʼsirini chuqur tahlil qilib, inklyuziv institutlarning ahamiyatini koʻrsatganlar [ ...