KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekistonga yo‘naltirilgan xorijiy investitsiyalarning umumiy hajmi 10,5 milliard dollardan oshdi, bu 2022-yilga nisbatan 8,5% o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Xususan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar 6,8 milliard dollarni tashkil etib, iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlaridan biriga aylandi [1]. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-59-sonli Farmonida belgilanganidek, 2026-yilga qadar yalpi ichki mahsulotni (YaIM) 100 milliard dollarga yetkazish strategik vazifasi investitsiyalarni faollashtirishni taqozo etadi [2]. Bu ko‘rsatkichlarning o‘sishi mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va rivojlanishidagi investitsiyalarning hal qiluvchi rolini yaqqol namoyish etadi. Investitsiyalar, ayniqsa, bozor iqtisodiyotining murakkab va o‘zgaruvchan sharoitlarida iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va yangi ish o‘rinlari yaratishda asosiy vosita hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida energiya samaradorligi, raqamlashtirish va yashil iqtisodiyot kabi sohalarga yo‘naltirilgan investitsiyalar global tendensiyalarni belgilab bermoqda. O‘zbekistonda ham xuddi shunday tendensiyalar kuzatilmoqda, ammo investitsion jarayonlarni samarali boshqarish, moliyaviy resurslarni maqsadli yo‘naltirish va investitsion faollikni oshirishga doir nazariy va amaliy muammolar haligacha to‘liq yechimini topmagan. Xususan, kichik va o‘rta biznes subyektlarining investitsiya salohiyatini oshirish, xorijiy investorlar uchun jozibadorlikni ta’minlash va investitsiya loyihalarini baholashda zamonaviy usullarni qo‘llash masalalari dolzarbligicha qolmoqda. Investitsiyalar nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Jumladan, Irving Fisher (1930) o‘zining “Foiz nazariyasi” asarida investitsiya qarorlari qabul qilishda vaqt imtiyozi va foiz stavkalarining ahamiyatini fundamental ravishda asoslab berdi [3]. Harry Markowitz (1952) portfel nazariyasini ishlab chiqdi, bu nazariya investitsiya riskini diversifikatsiya qilish orqali minimallashtirish va daromadni optimallashtirish imkoniyatini ko‘rsatdi [4]. James Tobin (1958) o‘z tadqiqotlarida investitsiya qarorlarida likvidlilik ustunligi konsepsiyasini taqdim etib, diversifikatsiya va risk-daromad tahlilini yanada rivojlantirdi [5]. Franco Modigliani va Merton Miller (1958) korporativ moliyada kapita ...