KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekistonga yo'naltirilgan xorijiy investitsiyalar hajmi qariyb 9,8 milliard AQSH dollarini tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 10,2% o'sishni ko'rsatdi [1]. Bu YaIMning 11,9% ga to'g'ri keladi va mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishini ta'minlashda investitsiyalarning hal qiluvchi rolini yaqqol namoyish etadi [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar (THI) oqimi 1,37 trillion AQSH dollariga yetgan bo'lib, bu raqamlar investitsiya jarayonlarining jahon iqtisodiyotidagi fundamental ahamiyatini tasdiqlaydi [3]. Investitsiyalar orqali yangi ish o'rinlari yaratiladi, innovatsiyalar rag'batlantiriladi va mamlakatning raqobatbardoshligi oshadi, shu bilan birga uzoq muddatli iqtisodiy barqarorlik va farovonlikka erishishning asosiy omili bo'lib xizmat qiladi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro'y berayotgan tezkor o'zgarishlar, global savdo urushlari, texnologik inqilob va pandemiya kabi omillar investitsiya jarayonlarining murakkablashuviga olib kelmoqda. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini to'g'ri baholash va ularni strategik yo'naltirish, xususan, infratuzilmani rivojlantirish, sanoatni modernizatsiya qilish va eksport salohiyatini oshirish uchun ustuvor ahamiyatga ega. Biroq, investitsion loyihalarning yuqori xatarlar bilan bog'liqligi, moliyalashtirish manbalarining cheklanganligi, mintaqaviy va sektoral nomutanosibliklar hamda investitsiya muhitining yetarlicha shakllanmaganligi kabi muammolar hanuzgacha dolzarbligini saqlab qolmoqda. Bu esa investitsiyalarning iqtisodiy mazmuni va samaradorligini chuqur tahlil qilish, yangi nazariy yondashuvlar asosida amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Investitsiya tushunchasi va uning nazariy asoslari jahon iqtisodiy adabiyotida uzoq vaqtdan beri atroflicha o'rganib kelinadi. Bu borada amerikalik iqtisodchi Irving Fisher o'zining "Foiz nazariyasi" (1930) asarida investitsiyalarni vaqt bo'yicha resurslarni taqsimlash muammosi sifatida tahlil qilib, kelajakdagi iste'molni hozirgi iste'molga almashtirishni o'rgangan [5]. John Maynard Keynes "Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" (1936) asarida investitsiyalarning milliy daromad va ish bilan bandlikka ta'sirini ko'rsatib, marginal samaradorlik g'oyasini ilgari surdi [6]. Nobel ...