KURS ISHI

KIRISH Iqlim o‘zgarishi bugungi kunda global miqyosdagi eng dolzarb muammolardan biri bo‘lib, uning salbiy ta’siri deyarli barcha mintaqalarda kuzatilmoqda. Jahon meteorologiya tashkilotining (WMO) 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, global harorat sanoatdan oldingi davrga nisbatan 1.15 °C ga oshgan [1]. Markaziy Osiyo mintaqasi iqlim o‘zgarishiga nisbatan ayniqsa zaif hududlardan hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati markazi (Uzhydromet) ma'lumotlariga ko‘ra, so‘nggi 30 yil ichida O‘zbekistonda o‘rtacha yillik harorat 0.4–0.5 °C ga ko‘tarilgan, tog‘li hududlarda esa bu ko‘rsatkich 0.7 °C ga yetgan [2]. Natijada, daryo havzalarida suv resurslarining qisqarishi, muzliklarning erishi va tabiiy landshaftlarning degradatsiyasi kuzatilmoqda. Xususan, Chirchiq-Ohangaron daryo havzasida, mintaqaning qishloq xo‘jaligi va aholi salohiyati uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lgan ushbu hududda, iqlim o‘zgarishining landshaft komponentlariga ta’siri tobora sezilarli bo‘lmoqda. Masalan, 2000-2020 yillar oralig‘ida O‘zbekistondagi glyatsial maydonlarning hajmi o‘rtacha 20-30% ga qisqargani aniqlangan [3], bu Chirchiq va Ohangaron daryolari suv oqimining bevosita manbai hisoblanadi. Bunday o‘zgarishlar mintaqadagi ekotizim barqarorligi, agrar sektori samaradorligi va aholining suv ta’minotiga jiddiy tahdid soladi. Ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundaki, Chirchiq-Ohangaron daryo havzasi Toshkent viloyatining asosiy iqtisodiy va aholi yashash markazlarini o‘z ichiga oladi. Mintaqaning landshaftlari, xususan, tog‘li va tog‘oldi hududlarida iqlim o‘zgarishining suv resurslariga ta’siri bevosita qishloq xo‘jaligi, energetika va ichimlik suvi ta’minoti xavfsizligiga bog‘liq. Hozirgi kunda suv resurslarining nomutanosib taqsimlanishi, eroziya jarayonlarining kuchayishi va bioxilmaxillikning qisqarishi kabi muammolar Chirchiq-Ohangaron havzasida tobora keskinlashmoqda. Mavjud tadqiqotlar iqlim o‘zgarishining umumiy tendensiyalarini o‘rgangan bo‘lsada, aynan ushbu havza miqyosida landshaft komponentlariga bo‘lgan differensial ta’sirini chuqur tahlil etuvchi kompleks ilmiy ishlar yetarli emas. Shuningdek, iqlim o‘zgarishiga moslashish strategiyalarini ishlab chiqishda landshaft rejalashtirish va boshqaruvini inobatga olgan ilmiy asoslangan yondashuvlarga ehtiyoj yuqori. Shu bois, mazkur kurs ishi iqlim o‘zgarishining Chirchiq-Ohangaron daryo havzasin ...