KURS ISHI

KIRISH Iqlim o'zgarishlari sharoitida suv resurslaridan samarali foydalanish masalasi bugungi kunda global miqyosda ham, O'zbekiston kabi suv tanqisligi seziladigan mintaqalarda ham eng dolzarb muammolardan biri bo'lib qolmoqda. O'zbekistonda qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotning taxminan 24,5% ini tashkil etib, ishchi kuchining 27,2% ini band qiladi [1]. Ushbu sektor asosan sug'oriladigan dehqonchilikka asoslangan bo'lib, umumiy suv iste'molining 90% dan ortig'ini tashkil etadi [2]. Shu bilan birga, Orol dengizi havzasida suv resurslari qisman shakllanadi, qisman esa qo'shni davlatlardan oqib keladi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, Markaziy Osiyo mintaqasida iqlim o'zgarishlari natijasida o'rtacha yillik harorat 2050-yilga qadar 2-4°C ga ko'tarilishi, bu esa muzliklarning erishi va daryolar oqimining pasayishiga olib kelishi kutilmoqda [3]. O'zbekistonda so'nggi 30 yilda suvsizlanish darajasi 15% ga oshganligi qayd etilgan [4], bu esa suv resurslaridan yanada oqilona va samarali foydalanish zaruratini kuchaytiradi. Jahon bankining 2022-yilgi ma'lumotlariga ko'ra, suv resurslariga bog'liq iqtisodiy yo'qotishlar Markaziy Osiyo mamlakatlari yalpi ichki mahsulotining yillik o'rtacha 1,5-3% ini tashkil etishi mumkin [5]. Bu raqamlar mavzuning nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham g'oyat muhimligini ko'rsatadi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, suv resurslarining tanqisligi va uning iqlim o'zgarishlari ta'siri ostida yanada keskinlashuvi nafaqat qishloq xo'jaligi, balki aholini ichimlik suvi bilan ta'minlash, sanoat rivojlanishi va ekologik barqarorlik uchun ham jiddiy xavf tug'diradi. O'zbekiston hududidagi daryolar oqimining kamayishi, to'qayzorlarning qurib borishi va cho'llanish jarayonining jadallashuvi ekotizimga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [6]. Suv tanqisligi oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solib, qishloq joylarida aholining turmush darajasiga bevosita ta'sir etadi. An'anaviy sug'orish usullari, eskirgan infratuzilma va suv resurslarini boshqarishda zamonaviy texnologiyalarning yetarli darajada qo'llanilmasligi suv yo'qotishlarining asosiy sabablaridan biridir [7]. O'zbekiston Hukumati tomonidan "Suv xo'jaligini rivojlantirishning 2020-2030 yillarga mo'ljallangan konsepsiyasi" qabul qilingan bo'lsa-da, iqlim o'zgarishlarining har bir ssenariysi bo'yicha aniq iqtisodiy samaradorlikni oshirishga qaratilgan amaliy ...