KURS ISHI

KIRISH Iqlim o‘zgarishlari XXI asrning eng dolzarb global muammolaridan biri bo‘lib, nafaqat atrof-muhit, balki ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka ham jiddiy tahdid solmoqda. Jahon meteorologiya tashkiloti (WMO) ma’lumotlariga ko‘ra, global o‘rtacha harorat sanoat inqilobigacha bo‘lgan davrga nisbatan 1,2°C ga ko‘tarilgan bo‘lib [1], bu ekstremal ob-havo hodisalari, qurg‘oqchilik, suv toshqinlari va dengiz sathining ko‘tarilishiga olib kelmoqda. Xususan, 2023-yilda qayd etilgan iqlim bilan bog‘liq tabiiy ofatlar natijasida global iqtisodiyotga yetkazilgan zarar 300 milliard AQSH dollaridan oshgan [2]. O‘zbekiston sharoitida ham bu jarayonlar sezilarli darajada namoyon bo‘lmoqda. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi o‘n yilda mamlakatda qurg‘oqchilik va suv tanqisligi bilan bog‘liq iqtisodiy yo‘qotishlar umumiy qishloq xo‘jaligi mahsuloti hajmining o‘rtacha 1,5-2% ini tashkil etgan [3]. Shu bilan birga, Orol dengizi fojiasining oqibatlari mintaqadagi ekologik xavfsizlikka doimiy tahdid bo‘lib qolmoqda, bu esa aholi salomatligi va iqtisodiy faoliyatga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda o‘zining strategik ahamiyati bilan ajralib turadi, chunki iqlim o‘zgarishlari oziq-ovqat xavfsizligi, suv resurslari, energetika va aholi migratsiyasi kabi ko‘plab sohalarda hal etilmagan muammolarni keltirib chiqarmoqda. Hozirgi kunda bu borada mavjud siyosatlar va mexanizmlar iqlim o‘zgarishlarining barcha jabhalardagi ta’sirini to‘liq qamrab olmagan. Xususan, ekologik risklarni baholash va moliyalashtirish, shuningdek, yashil iqtisodiyotga o‘tish bo‘yicha tizimli yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Kurs ishi aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, ya’ni iqlim o‘zgarishlari sharoitida ekologik xavfsizlikni ta’minlashning samarali mexanizmlarini tahlil qilish va ularni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Iqlim o‘zgarishlari va ekologik xavfsizlik muammolari global miqyosda ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, William Nordhaus (2018) iqlim o‘zgarishlarining iqtisodiy oqibatlarini o‘rganib, karbon solig‘ini joriy etish orqali issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirishning samarali modelini taklif qilgan va bu ish uchun Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan [5]. Nicholas Stern (2007) “Stern Report”ida iq ...