KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda qurg'oqchilik va suv tanqisligi oqibatida qishloq xo'jaligiga yetkazilgan zarar 1,5 milliard AQSH dollarini tashkil etgan [1]. Jahon banki hisobotlariga ko'ra, Markaziy Osiyoda iqlim o'zgarishlari sababli suv resurslari 2050-yilga borib 30% gacha kamayishi prognoz qilinmoqda, bu esa mintaqa iqtisodiyotiga har yili 2% dan ortiq YaIM yo'qotishiga olib kelishi mumkin [2]. Global miqyosda esa iqlim o'zgarishlari tufayli yuzaga keladigan iqtisodiy yo'qotishlar har yili 2050-yilgacha jahon YaIMning 4-5% iga yetishi kutilmoqda, bu esa qariyb 30 trillion AQSH dollarini tashkil etadi [3]. Bu raqamlar iqlim o'zgarishlarining nafaqat ekologik, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham ulkan xavf tug'dirayotganini yaqqol ko'rsatadi. Hududiy darajada esa bu ta'sirlar yanada sezilarli bo'lib, mahalliy aholining yashash sharoitlari, bandlik va umuman farovonlik darajasiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Hozirgi kunda iqlim o'zgarishlarining hududiy rivojlanishga ta'siri juda muhim ahamiyat kasb etmoqda, chunki ko'plab hududlar, ayniqsa qishloq xo'jaligi va suv resurslariga qaram bo'lgan mintaqalar, ushbu o'zgarishlarga nisbatan zaifdir. O'zbekistonda cho'llanish, sho'rlanish va suv resurslari tanqisligi kabi muammolar dolzarb bo'lib, bu omillar qishloq xo'jaligi mahsuldorligini pasaytirib, aholining daromad manbalariga putur yetkazmoqda [4]. Mavjud strategiyalar ko'pincha umumiy xarakterga ega bo'lib, hududlarning o'ziga xos xususiyatlari va ehtiyojlarini yetarli darajada inobatga olmayapti. Ayniqsa, moliyaviy mexanizmlar va risklarni baholash usullari, shuningdek, mahalliy darajada samarali adaptatsiya va mitigatsiya choralarini ishlab chiqishda jiddiy bo'shliqlar mavjud. Shu sababli, iqlim o'zgarishlarining hududiy rivojlanishga ta'sirini chuqur tahlil qilish va aniq, amaliy choralarni ishlab chiqish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori bo'lsa-da, hududiy xususiyatlar va moliyaviy mexanizmlar borasida hali ham to'liq yechim topilmagan masalalar mavjud. Masalan, Nicholas Stern (2007) o'zining "Stern Review on the Economics of Climate Change" asarida iqlim o'zgarishlarining global iqtisodiyotga ta'sirini baholab, insoniyat tarixidagi eng yirik bozor muvaffaqiyatsizligi ekanligini ta'kidladi va global miqyosda uglerod narxlash mexanizmlarini joriy etish zarurligini ...