KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda havoning o'rtacha yillik harorati 1,5°C ga ko'tarilgani kuzatildi, bu esa qishloq xo'jaligida ertalabki sovuqlar va uzoq muddatli qurg'oqchiliklar chastotasining oshishiga olib keldi, natijada ayrim hududlarda hosil tushimi 20% ga kamaydi [1]. Global miqyosda esa iqlim o'zgarishlarining iqtisodiyotga ta'siri 2030-yilga borib global YaIMning 2,5-7,5% gacha qisqarishiga olib kelishi mumkinligi bashorat qilinmoqda, bu esa 2050-yilga kelib jahon iqtisodiyotiga 7,9 trln AQSh dollari miqdorida zarar yetkazishi ehtimoli mavjud [2]. Iqlim o'zgarishlari natijasida tabiiy ofatlar chastotasi ortib, 2022-yilda global sug'urta yo'qotishlari 120 milliard AQSh dollaridan oshgani qayd etildi [3]. Bunday statistik ma'lumotlar iqlim o'zgarishlarining mamlakatlar iqtisodiy o'sishiga bevosita va bilvosita salbiy ta'sir ko'rsatayotganini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bu mavzuning bugungi kundagi dolzarbligi shundaki, iqlim o'zgarishlari nafaqat ekologik muammo, balki iqtisodiy barqarorlik va rivojlanishga bevosita tahdid soluvchi global xavfsizlik masalasidir. An'anaviy iqtisodiy modellar iqlim o'zgarishlarining uzoq muddatli va kompleks ta'sirini to'liq hisobga olishga qodir emas, bu esa yangi yondashuvlar va boshqaruv mexanizmlarini talab qiladi [4]. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun iqlim o'zgarishlariga moslashish (adaptatsiya) va ularning oqibatlarini yumshatish (mitigatsiya) choralarini ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Energiyaning qayta tiklanadigan manbalariga o'tish, suv resurslaridan samarali foydalanish, qishloq xo'jaligini iqlimga chidamli texnologiyalar bilan modernizatsiya qilish kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda, bu esa ushbu tadqiqotning amaliy ahamiyatini oshiradi. Iqlim o'zgarishlarining iqtisodiy o'sishga ta'siri masalasi jahon ilmiy doiralarida keng o'rganilgan. William Nordhaus (1994) o'zining integratsiyalashgan baholash modellarida (DICE va RICE) iqlim o'zgarishlarining iqtisodiy xarajatlarini miqdoriy baholashga urinib, uglerod narxlanishi mexanizmlarini joriy etish orqali optimal iqlim siyosatini ishlab chiqish mumkinligini ko'rsatdi [5]. Nicholas Stern (2006) o'zining "Stern Review" hisobotida iqlim o'zgarishlarining iqtisodiy oqibatlarini chuqur tahlil qilib, global isishning oldini olish uchun bugun investitsiya qilish, kelajakda yuzaga keladigan xarajatlarga nisbatan ancha samarali ekanligin ...