KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023/2024 oʻquv yilida umumtaʼlim maktablarida oʻqiyotgan 6.5 milliondan ortiq oʻquvchining taxminan 2-3% i iqtidorli hisoblanadi [1]. Bu esa, 130 mingdan ortiq yosh iqtidor egasining taʼlimga boʻlgan maxsus ehtiyojlari mavjudligini koʻrsatadi. Xalqaro miqyosda, PISA (Xalqaro talabalarni baholash dasturi) maʼlumotlariga koʻra, eng ilgʻor taʼlim tizimlarida (masalan, Singapur, Finlandiya, Janubiy Koreya) matematikadan yuqori koʻrsatkichlarga ega boʻlgan oʻquvchilar soni umumiy oʻquvchilarning 15-20% ini tashkil etadi, bu ularning iqtisodiy rivojlanishiga bevosita taʼsir koʻrsatadi [2]. Oʻzbekistonda esa, PISA 2022 natijalariga koʻra, matematik savodxonlik boʻyicha oʻrtacha ball 368 ni tashkil etdi, bu esa OECB mamlakatlari oʻrtachasidan ancha past boʻlib, iqtidorli oʻquvchilar bilan ishlash tizimini takomillashtirish zaruratini koʻrsatadi [3]. Ushbu koʻrsatkichlarning pastligi, iqtidorli oʻquvchilarning salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarishga toʻsqinlik qiluvchi tizimli muammolar mavjudligidan dalolat beradi. Bugungi kunda, mamlakatimiz iqtisodiyoti va fan-texnika taraqqiyoti uchun yuqori intellektual salohiyatga ega kadrlar zarurati tobora ortib bormoqda. Iqtidorli oʻquvchilarni aniqlash, ularni qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish – har qanday davlatning intellektual kapitalini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Biroq, mavjud taʼlim tizimida iqtidorli oʻquvchilar bilan ishlash metodikasi, ayniqsa matematika darslarida, hali toʻliq rivojlanmagan va uning samaradorligi pastligicha qolmoqda. Oʻqituvchilarning ixtisoslashgan bilim va koʻnikmalarga ega emasligi, moslashuvchan oʻquv dasturlari va resurslarning yetishmasligi, shuningdek, iqtidorli oʻquvchilarni aniqlash va ularning ehtiyojlarini qondirish mexanizmlarining zaifligi ushbu sohada hal etilmagan muammolar hisoblanadi [4]. Bu holat, iqtidorli yoshlarning oʻz salohiyatini toʻliq namoyon etishiga toʻsqinlik qilib, ularning taʼlimga boʻlgan qiziqishini pasayishiga va baʼzi hollarda isteʼdodlarining yoʻqolishiga olib kelishi mumkin. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli darajalarda tahlil qilingan. Jahon olimlari orasida Joseph Renzulli (1978) oʻzining "Uch halqa" modelini ishlab chiqdi, bu modelda iqtidorni uchta oʻzaro bogʻliq komponent – oʻrtachadan yuqori qobiliyat, ijodkorlik va vazifaga so ...