KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) o‘sishi 6% ni tashkil etgan bo‘lsa-da [1], jahon iqtisodiyotining beqarorligi va geosiyosiy keskinliklar sharoitida iqtisodiy inqirozlar xavfi tobora ortib bormoqda. Xususan, 2022-yilda global inflyatsiya 8.7% ga yetib, so‘nggi o‘n yilliklardagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri qayd etildi [2]. Neft narxining bir barrel uchun 2022-yilda 120 dollargacha ko‘tarilishi [3] va xalqaro savdo hajmining qisqarishi [4] kabi omillar jahon iqtisodiyotida jiddiy beqarorlikni yuzaga keltirdi. Bunday sharoitda O‘zbekiston iqtisodiyotining barqarorligini taʼminlash va kelajakdagi salbiy shoklarga tayyor turish masalasi muhim ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiy inqirozlar nafaqat makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga, balki aholining turmush darajasiga, bandlikka va ijtimoiy barqarorlikka ham salbiy taʼsir ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun, iqtisodiy inqirozlarni chuqur tahlil qilish, ularning kelib chiqish sabablari va oqibatlarini o‘rganish, shuningdek, ularni samarali boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki jahon iqtisodiyotidagi murakkab vaziyat O‘zbekistonning ochiq iqtisodiyoti uchun qator xavf-xatarlarni keltirib chiqarmoqda. Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) prognozlariga ko‘ra, 2024-yilda global iqtisodiy o‘sish 3.2% atrofida bo‘lishi kutilmoqda [5], bu esa oldingi yillarga nisbatan sekinroq o‘sish surʼatlarini anglatadi. Bunday sharoitda, ichki va tashqi shoklarga chidamli iqtisodiy tizimni yaratish O‘zbekiston uchun ustuvor yo‘nalishdir. Mavjud adabiyotlar va amaliyotda iqtisodiy inqirozlarni oldini olish va ularning taʼsirini yumshatish bo‘yicha to‘liq va kompleks yechimlar, ayniqsa O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan mexanizmlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Qolaversa, mintaqaviy va global iqtisodiy integratsiya jarayonlarining kuchayishi fonida tashqi omillarning mahalliy iqtisodiyotga taʼsiri yanada kuchaymoqda. Shu bois, inqirozlarning milliy iqtisodiyotga taʼsirini kamaytirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar va strategik choralar ishlab chiqish zarurati tobora oshib bormoqda, chunki bu mamlakatning barqaror iqtisodiy o‘sishini ta’minlashning asosiy shartlaridan biridir. Iqtisodiy inqirozlarning nazariy asoslari va ularni boshqarish bo‘yicha xalqaro tajr ...