KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiy islohotlarning jadal sur’atlarda amalga oshirilishi, xususan, bozor mexanizmlarining kuchayishi va raqobat muhitining rivojlanishi sharoitida xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning baho siyosati har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning ta’kidlashicha, narxlar barqarorligini ta’minlash, inflyatsiyani jilovlash va aholi xarid qobiliyatini oshirish ustuvor vazifalardan biridir [1]. So‘nggi yillarda mamlakat yalpi ichki mahsulotining barqaror o‘sishi kuzatilgan bo‘lsa-da, 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [2], bu esa korxonalar narx shakllantirish strategiyalarini qayta ko‘rib chiqishni taqozo etadi. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bozorida narxlar o‘zgaruvchanligi 15-20% atrofida bo‘lib [3], bu nafaqat ishlab chiqaruvchilar, balki iste’molchilar uchun ham noaniqliklarni keltirib chiqarmoqda. Raqamli transformatsiya va logistika samaradorligini oshirish orqali ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, pirovardida mahsulot narxlarini pasaytirish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, bu o‘rtacha 7-12% tejamkorlikni ta’minlashi mumkin [4]. Joriy iqtisodiy sharoitda xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning narx siyosati nafaqat moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, balki raqobatbardoshlikni oshirish va bozor ulushini kengaytirish uchun ham asosiy vosita hisoblanadi. Global iqtisodiyotdagi o‘zgarishlar, xomashyo narxlarining o‘zgaruvchanligi va geosiyosiy vaziyatlarning murakkablashuvi korxonalar oldiga yangi muammolarni qo‘ymoqda. An’anaviy narx belgilash usullari zamonaviy talablarga javob bermayapti, bu esa innovatsion yondashuvlarni talab qiladi. Shu bilan birga, mahalliy ishlab chiqaruvchilar import qilinadigan mahsulotlar bilan raqobatlashishda qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar, chunki ularning ishlab chiqarish xarajatlari va narx siyosati yetarli darajada moslashuvchan emas. Ushbu muammolar majmuasi, jumladan, samarali narx siyosatini shakllantirishda risklarni baholash, moliyaviy asoslash mexanizmlarini joriy etish va KPI asosida samaradorlikni nazorat qilish zarurati mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Baho siyosati muammolari dunyo miqyosidagi ko‘plab iqtisodchilar va tadqiqotchilarning diqqat markazida bo‘lgan. Adam Smit (1776) o‘zining “Xalqlar boyligi” asarida erkin bozorda narx shakllanishining asosiy tamoyillarini va “ko‘rinmas qo‘l ...