KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekistonning yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6,0% ga o'sdi va nominal hisobda 90,4 milliard dollarni tashkil etdi [1]. Aholi jon boshiga YaIM esa 2577 dollarga yetdi, bu so'nggi besh yildagi eng yuqori ko'rsatkichdir [1]. Shuningdek, 2024-yilning birinchi choragida sanoat ishlab chiqarishi 6,9% ga, xizmat ko'rsatish hajmi esa 10,7% ga o'sdi, bu iqtisodiy o'sish sur'atlarining barqarorligini ko'rsatadi [2]. Mamlakat iqtisodiyotining ochiqligi oshib bormoqda, to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 2023-yilda 9,8 milliard dollarga yetdi [3]. Biroq, iqtisodiy o'sishning barqarorligini ta'minlash, aholi turmush farovonligini oshirish va global iqtisodiyotdagi raqobatbardoshlikni kuchaytirish doimiy e'tiborni talab qiladigan ustuvor vazifa bo'lib qolmoqda. Bu jarayonlarda iqtisodiy o'sish nazariyalarini chuqur o'rganish va ularni O'zbekiston sharoitiga moslashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy global iqtisodiyotda davlatlar o'rtasidagi raqobat kuchayib, resurslar cheklangan sharoitda barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash murakkab muammoga aylangan. O'zbekiston uchun bu mavzu yanada dolzarb, chunki mamlakat transformatsiya jarayonida bo'lib, ochiq bozor iqtisodiyotiga o'tishni amalga oshirmoqda. Bu davrda innovatsiyalarga asoslangan, eksportga yo'naltirilgan va inklyuziv iqtisodiy o'sish modellarini joriy etish zarurati ortmoqda. Shu bilan birga, ishsizlik, inflyatsiya va daromadlar tengsizligi kabi muammolar mavjud bo'lib, ularni hal etish iqtisodiy o'sishning sifati va barqarorligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Iqtisodiy o'sish nazariyalarini o'rganish orqali ushbu muammolarga yechim topish va kelajakdagi iqtisodiy siyosat uchun asosli tavsiyalar ishlab chiqish mumkin. Iqtisodiy o'sish nazariyalari bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Robert Solow (1956) o'zining neo-klassik o'sish modelini taqdim etib, iqtisodiy o'sishni kapital to'planishi, ishchi kuchi o'sishi va texnologik taraqqiyot bilan bog'ladi [4]. Bu modelga ko'ra, texnologik taraqqiyot ekzogen omil hisoblanadi. Pol Romer (1986) esa endogen o'sish nazariyasini ishlab chiqib, texnologik innovatsiyalar va inson kapitaliga investitsiyalarni iqtisodiy o'sishning ichki, ya'ni endogen omillari sifatida ko'rsatdi [5]. Uning ishlari innovatsiyalar, ilmiy-tadqiqot ishlari va ta'limga sarmoya kiritishning ahamiyatini ochib berdi. Douglass N ...