KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda iqtisodiy nizolarning umumiy soni 185 mingdan oshgan bo‘lib, shundan taxminan 15 mingga yaqini yoki 8% dan ortig‘i korporativ nizolar bilan bog‘liq bo‘lgan [1]. Bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 10% ga o‘sganligini ko‘rsatadi, bu esa korporativ munosabatlarning murakkablashib borayotganini va ular bilan bog‘liq huquqiy muammolarning dolzarbligini aks ettiradi [2]. Jahon miqyosida esa, korporativ nizolarning iqtisodiy protsessual huquq doirasida ko‘rib chiqilishi bo‘yicha global bozor hajmi 2022-yilda 14.7 milliard dollarni tashkil etgan va 2028-yilga borib yillik o‘rtacha 6.5% o‘sish prognozi bilan 21.5 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [3]. Ushbu raqamlar korporativ nizolar bo‘yicha samarali ish yuritish mexanizmlarini takomillashtirishning nafaqat milliy, balki global miqyosdagi iqtisodiy barqarorlik va investorlar ishonchini ta’minlashdagi muhim rolini yaqqol ko‘rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi zamonaviy iqtisodiyotning dinamik rivojlanish sharoitida korporativ boshqaruvning shaffofligi va samaradorligini ta’minlash, shu bilan birga, aksiyadorlar va boshqa manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi nizolarni tezkor va adolatli hal etish mexanizmlarini takomillashtirish zarurati bilan bog‘liq holda alohida ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda O‘zbekistonda korporativ nizolarni hal etish amaliyotida bir qator tizimli muammolar, jumladan, protsessual muddatlarning cho‘zilishi, ishlarni ko‘rib chiqishda yagona amaliyotning shakllanmaganligi va zamonaviy texnologiyalardan yetarlicha foydalanilmasligi kuzatilmoqda [4]. Bu holat investorlar uchun noaniqlik tug‘dirib, mamlakatga investitsiyalar jalb qilish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu muammolarni hal etish orqali iqtisodiy muhitni yanada sog‘lomlashtirish, korporativ boshqaruvni mustahkamlash va biznes yuritish samaradorligini oshirish imkoniyatlari paydo bo‘ladi. Iqtisodiy protsessual huquqda korporativ nizolar bo‘yicha ish yuritish masalalari xalqaro miqyosda ko‘plab yetuk olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. Franks (2017) o‘z tadqiqotlarida korporativ boshqaruvning nazariy asoslari va aksiyadorlar huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini tahlil qilib, korporativ nizolarning yuzaga kelish sabablarini tizimlashtirgan [5]. R. Klark (2019) esa korporativ nizolarni hal etishda sud arbitrajining samaradorligi va xususiyatlarini o‘rgangan, x ...