KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiy resurslar har qanday milliy iqtisodiyotning asosini tashkil etuvchi, moddiy ne’matlar va xizmatlar ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan barcha vositalar yig‘indisidir. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, global yalpi ichki mahsulot hajmi qariyb 105 trillion AQSH dollarini tashkil etgan [1], bu esa dunyo miqyosida resurslardan intensiv foydalanishni anglatadi. O‘zbekistonda esa 2023-yilda yalpi ichki mahsulot 90,8 milliard AQSH dollariga yetdi, bu o‘z navbatida resurslarni boshqarishning muhimligini ko‘rsatadi [2]. Mamlakatning iqtisodiy o‘sish sur’atlari so‘nggi yillarda o‘rtacha 5-6% ni tashkil etib, resurslarga bo‘lgan talabning ortishiga olib kelmoqda [2]. Xususan, O‘zbekistonda energiya iste’moli har yili o‘rtacha 3% ga o‘sib bormoqda, suv resurslariga bo‘lgan talab esa qishloq xo‘jaligida yuqori samaradorlikka intilish sababli yiliga 1,5% ga oshmoqda [3]. Ushbu raqamlar iqtisodiy resurslardan oqilona va samarali foydalanish milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi va raqobatbardoshligini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynashini yaqqol ko‘rsatadi. Bugungi kunda jahon miqyosida resurs taqchilligi muammosi, ayniqsa, suv, energiya va yer resurslariga nisbatan tobora dolzarb tus olmoqda. Iqlim o‘zgarishi va aholi sonining o‘sishi natijasida tabiiy resurslarga bosim kuchaymoqda, bu esa kelajakda iqtisodiy rivojlanishga jiddiy tahdid solmoqda [5]. O‘zbekiston sharoitida ham iqtisodiy resurslardan foydalanishda bir qator murakkab muammolar mavjud. Jumladan, resurslarni boshqarish mexanizmlarining yetarli darajada takomillashtirilmaganligi, texnologik eskirish va qayta tiklanuvchi resurslardan foydalanish darajasining pastligi kabi masalalar hal etilishi lozim bo‘lgan dolzarb vazifalardir. Shuningdek, iqtisodiyotning turli sohalarida resurs samaradorligini oshirish, ishlab chiqarish jarayonlarida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va "yashil iqtisodiyot" prinsiplarini qo‘llash orqali ekologik muvozanatni saqlashga qaratilgan amaliy choralar talab etiladi. Ushbu kurs ishi aynan shu dolzarb masalalarni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilib, ularning amaliy yechimlarini taklif etishga qaratilgan. Iqtisodiy resurslar nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Adam Smit (1776) o‘zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimoti va erkin bozor mexa ...