KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekiston iqtisodiyoti 6% ga o'sdi va yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi 90 milliard dollardan oshdi [1]. Bu o'sishda sanoat ishlab chiqarishi hajmining 6,6% ga, qishloq xo'jaligining 4,1% ga va xizmat ko'rsatish sohasining 6,8% ga oshishi muhim rol o'ynadi [2]. Shu bilan birga, 2024-yilga kelib O'zbekistonda xorijiy investitsiyalar hajmi 10 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa iqtisodiy resurslardan yanada samarali foydalanish zarurligini ko'rsatadi [3]. Ushbu raqamlar, iqtisodiy resurslarni boshqarish va ulardan oqilona foydalanish masalasining mamlakat iqtisodiy barqarorligi va rivojlanishi uchun naqadar muhimligini yaqqol ko'rsatadi. Resurslarning cheklanganligi sharoitida ularni optimal taqsimlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va innovatsiyalarni joriy etish orqali qo'shimcha qiymat yaratish har qanday milliy iqtisodiyotning ustuvor vazifasidir. Mavzu o'z dolzarbligini global miqyosda energiya resurslarining narxi va tanqisligi ortib borayotgani [4], shuningdek, suv resurslari taqchilligi va atrof-muhit degradatsiyasi kabi muammolar fonida saqlab qolmoqda. O'zbekiston uchun esa bu masalalar yanada o'tkirroq, chunki mamlakat qishloq xo'jaligi va sanoati suv, energiya va yer resurslariga juda bog'liq. Hozirgi kunda iqtisodiy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish bo'yicha aniq mexanizmlar, risklarni baholash va moliyalashtirish modellari hamda barqaror rivojlanishga yo'naltirilgan kompleks strategiyalar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Resurslardan foydalanishda kuzatilayotgan samarasizlik, ayniqsa, energetika va agrosanoat komplekslarida, qo'shimcha qiymat yaratish salohiyatini cheklab, iqtisodiy o'sish sur'atlarini sekinlashtirishi mumkin. Ushbu muammolar mavzuning ilmiy va amaliy ahamiyatini yanada oshiradi, chuqur tadqiqotlar o'tkazishni taqozo etadi. Iqtisodiy resurslarning mohiyati va turlari masalasi iqtisodiyot nazariyasida keng o'rganilgan bo'lib, ko'plab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Amerikalik iqtisodchi Pol Samuelson (Paul Samuelson) o'zining "Economics" nomli fundamental asarida resurslarning cheklanganligi va ularni taqsimlash muammosini iqtisodiyot fanining asosiy predmeti sifatida ko'rsatgan, shuningdek, ishlab chiqarish resurslarini yer, mehnat, kapital va tadbirkorlikka ajratgan [5]. Ron Ayres (Ron Ayres) va Uli Vehmeiyer (Uli ...