KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiy resurslarning samarali boshqaruvi har qanday milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi uchun fundamental omil hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari bo‘yicha ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsulotining o‘sish sur’ati 6% ni tashkil etgan bo‘lib, bu o‘sish asosan tabiiy resurslardan (energetika va qishloq xo‘jaligi) va mehnat resurslarining faollashuvidan kelib chiqqan [1]. Biroq, kapital resurslaridan foydalanish samaradorligi bo‘yicha rivojlangan mamlakatlarning o‘rtacha ko‘rsatkichlaridan 25-30% ga ortda qolmoqda, bu esa ishlab chiqarish jarayonlarida investitsiya taqchilligi va mavjud kapitaldan unumli foydalanmaslik kabi muammolarni keltirib chiqarmoqda [2]. Xususan, sanoat ishlab chiqarishida energiyaning sarflanishi G'arbiy Yevropa davlatlariga nisbatan o‘rtacha 1,5 barobar yuqori bo‘lib, bu energetika resurslaridan nooqilona foydalanishni ko‘rsatadi [3]. Ushbu ko‘rsatkichlar iqtisodiy resurslarning mazmuni, turlari va ulardan optimal foydalanish mexanizmlarini chuqur matematik tahlil qilishning dolzarbligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Bugungi globallashuv sharoitida resurslarning cheklanganligi muammosi global miqyosda tobora keskinlashmoqda. Masalan, jahon miqyosida chuchuk suv resurslariga bo‘lgan talab har yili o‘rtacha 1,5% ga oshib bormoqda, shu bilan birga, iqlim o‘zgarishlari natijasida suv tanqisligi 2030-yilga borib dunyo aholisining 40% dan ortig‘iga ta’sir qilishi kutilmoqda [4]. Shuningdek, neft va tabiiy gaz zaxiralarining kamayishi global iqtisodiyotda energiya xavfsizligi masalasini yanada muhimlashtirmoqda. Ushbu sharoitlarda O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun mavjud iqtisodiy resurslarni optimal boshqarish, ularning samaradorligini matematik modellar yordamida oshirish va cheklanganlik sharoitida barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash juda muhim vazifadir. Resurslardan foydalanishda innovatsion yondashuvlarni joriy etish, risklarni matematik jihatdan baholash va prognozlash hozirgi kunda hal etilmagan asosiy muammolar qatoriga kiradi. Iqtisodiy resurslar nazariyasi va amaliyoti ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Adam Smit [5] o‘zining “Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot” asarida mehnat taqsimotining iqtisodiy samaradorlikka ta’sirini, resurslardan unumli foydalanishning poydevorini asoslagan. David R ...