KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ta'lim sohasiga yo'naltirilgan davlat budjeti xarajatlari 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YAIM) 6% dan ortig'ini tashkil etib, bu ko'rsatkich Markaziy Osiyo mintaqasida eng yuqorilardan biri hisoblanadi [1]. Xususan, 2023-yil yakuniga ko'ra, mamlakatda maktabgacha ta'limga qamrov 74% ga, umumiy o'rta ta'limga qamrov esa 100% ga yetgan [2]. Shunga qaramay, PISA xalqaro baholash dasturi natijalariga ko'ra, O'zbekistonlik 15 yoshli o'quvchilarning o'rtacha ballari o'qish, matematika va tabiiy fanlar bo'yicha global o'rtachadan past bo'lib, bu ta'lim sifatini oshirishga bo'lgan ehtiyojni ko'rsatadi [3]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, ta'lim investitsiyalari inson kapitalini rivojlantirishning asosiy omili bo'lib, har bir qo'shimcha ta'lim yili mamlakatning YAIMni o'rtacha 0,5-0,8% ga oshirishi mumkin [4]. Shu nuqtai nazardan, iqtisodiy rivojlangan xorijiy davlatlarda ta'lim tizimi, xususan boshlang'ich ta'lim tajribasini chuqur o'rganish O'zbekistonda ta'lim sohasidagi islohotlarni ilmiy asoslash va samaradorligini oshirish uchun katta ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki O'zbekiston global ta'lim indekslaridagi o'rnini yaxshilash va jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashish yo'lida. Ta'lim sifatining pastligi ishchi kuchining raqobatbardoshligini pasaytiradi va iqtisodiy o'sishga to'sqinlik qilishi mumkin [5]. Mavjud muammolar qatoriga o'qitish metodikalarining zamonaviy talablarga javob bermasligi, ta'lim dasturlarining mehnat bozori ehtiyojlaridan orqada qolishi, o'qituvchilar malakasini oshirish tizimining samaradorligini ta'minlashda qiyinchiliklar va ta'lim jarayoniga innovatsion texnologiyalarni integratsiya qilishdagi yetishmovchiliklar kiradi [6]. Boshlang'ich ta'lim, kelajak avlodning intellektual salohiyatini shakllantiruvchi asosiy bosqich sifatida, ushbu muammolarni hal etishda markaziy o'rinni egallaydi. Shu sababli, iqtisodiy rivojlangan davlatlarning ilg'or ta'lim modellari, ayniqsa boshlang'ich ta'limga oid amaliyotlarini o'rganish va ularni O'zbekiston sharoitiga moslashtirish dolzarb vazifadir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari qatorida J. Hattie (2009) o'zining "Ko'rinadigan ta'lim" nomli fundamental tadqiqotida ta'lim samaradorligiga ta'sir etuvchi 250 dan ortiq omillarni meta-tahlil qilib, o'quvchilarning o'z-o'zini tartibga solis ...