KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YIM) 6% ga o'sgan bo'lib, bu so'nggi besh yillikdagi eng yuqori ko'rsatkichlardan biridir [1]. Aholi jon boshiga YIM esa 2023-yilda 2 765 dollarni tashkil etdi, bu esa 2016-yilga nisbatan qariyb 2 barobar ko'pdir [1]. Shu bilan birga, mamlakatning milliy boyligi, xususan, infratuzilma loyihalariga investitsiyalar natijasida sezilarli darajada oshgan. Misol uchun, so'nggi uch yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalariga 4,5 milliard dollardan ortiq sarmoya kiritilgan [2], bu esa kelajak avlodlar uchun barqaror rivojlanish asosini yaratmoqda. Jahon miqyosida esa, 2023-yilda global YIM 3% ga o'sgan bo'lsa-da [3], iqtisodiy o'sishning sifati va uning aholi farovonligiga ta'siri borasida jiddiy savollar yuzaga kelmoqda. Masalan, iqtisodiy o'sish ko'pincha tabiiy resurslarning kamayishiga yoki atrof-muhitning ifloslanishiga olib kelishi mumkinligi xalqaro tashkilotlarning hisobotlarida ta'kidlanadi [4]. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda juda dolzarb bo'lib, ayniqsa iqtisodiy taraqqiyotning nafaqat miqdoriy o'sishi, balki sifat jihatidan o'zgarishi, aholi turmush darajasi va farovonligining barqaror oshishi bilan bog'liq. Jahon iqtisodiyotining murakkab transformatsiyasi, global iqlim o'zgarishlari va raqamlashtirish tendensiyalari sharoitida, mamlakatlarning barqaror rivojlanishi uchun iqtisodiy o'sishni to'g'ri strategik rejalashtirish va milliy boylikni samarali boshqarish hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Ko'plab rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o'sish kuzatilsa-da, milliy boylikning noto'g'ri taqsimlanishi, inson kapitaliga yetarlicha investitsiya kiritmaslik va institutsional zaifliklar tufayli aholi farovonligida sezilarli yaxshilanish kuzatilmayapti. Bunday holatlar, ayniqsa O'zbekiston kabi transformatsiya jarayonidagi davlatlarda, iqtisodiy o'sishni inklyuziv va barqaror iqtisodiy taraqqiyotga aylantirish bo'yicha ilmiy asoslangan yondashuvlarni talab qiladi. Iqtisodiy taraqqiyot, o'sish va milliy boylik tushunchalari uzoq yillardan buyon ko'plab xalqaro olimlar tomonidan tadqiq qilinib kelinadi. Adam Smit (1776) "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida" asarida mehnat taqsimoti va erkin bozor mexanizmlarining milliy boylikni yaratishdagi rolini chuqur tahlil qilgan [5]. Robert Solou (1956) o'zining ekzogen o'sish modeli ...