KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyot nazariyasi fani jamiyatning cheklangan resurslardan samarali foydalanish, iqtisodiy agentlarning xulq-atvori, bozor mexanizmlari va davlat siyosatining iqtisodiy jarayonlarga ta’sirini o‘rganuvchi fundamental yo‘nalish hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar natijasida mamlakat yalpi ichki mahsulotining yillik o‘sish sur’ati 2023-yilda 6% ni tashkil etdi [1]. Investitsiyalar hajmi 22,5% ga oshib, 42 mlrd dollarga yetdi [2]. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiy nazariy asoslarga tayanib qabul qilingan siyosiy va iqtisodiy qarorlarning samarasidir. Shu bilan birga, 2023-yilda iste’mol narxlari indeksi (inflyatsiya) 9,2% ni tashkil etdi [3], ishsizlik darajasi esa 8,1% ga yetdi [4]. Bu raqamlar iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, resurslarni yanada samarali taqsimlash va aholi farovonligini oshirish borasida iqtisodiyot nazariyasi oldida turgan dolzarb vazifalarni ko‘rsatadi. Ushbu ko‘rsatkichlar zamonaviy iqtisodiy nazariyalarni o‘rganish va ularni O‘zbekiston sharoitlariga tatbiq etish zarurligini taqozo etadi. Mavjud inflyatsiya va ishsizlik muammolari global iqtisodiy o‘zgarishlar, jumladan, jahonda yuqori inflyatsiya va geosiyosiy vaziyatlarning murakkablashuvi fonida yanada dolzarblashmoqda. Ayniqsa, resurslarning cheklanganligi, tanlov muammosi va samaradorlikni oshirish kabi iqtisodiyot nazariyasining fundamental tushunchalari mazkur sharoitlarda yangicha talqin va amaliy yondashuvlarni talab qiladi. Mamlakat iqtisodiyoti uchun barqaror o‘sish sur’atlarini saqlash, makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, inflyatsiyani jilovlash va aholi bandligini oshirish orqali turmush darajasini yaxshilashda iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti va metodologiyasini chuqur tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, iqtisodiyot nazariyasining zamonaviy yondashuvlarini o‘rganish, uning fan sifatidagi o‘rni va ahamiyatini aniqlash hamda amaliyotga tatbiq etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridandir. Iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti va uning evolyutsiyasi jahon iqtisodiy fikri tarixida ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Adam Smit (1776) o‘zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida bozor iqtisodiyotining "ko‘rinmas qo‘l" mexanizmini va mehnat taqsimotining samaradorligini asoslab bergan [5]. Deyvi ...