KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YAIM) tarkibida sanoatning ulushi 2016 yildagi 24,1% dan 2023 yilda 27,2% ga ko‘tarilgan bo‘lsa [1], qishloq xo‘jaligining ulushi 2016 yildagi 33,5% dan 2023 yilda 23,4% ga pasaygan [1]. Bu davrda investitsiyalarning YAIMga nisbati 2016 yildagi 22,2% dan 2023 yilda 30,1% ga yetgan [1], bu iqtisodiyotda jiddiy tarkibiy siljishlar yuz berayotganidan dalolat beradi. Xususan, respublikada yuqori texnologiyali ishlab chiqarish tarmoqlarini rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlar natijasida mashinasozlik va avtomobil sanoati mahsulotlari eksporti 2023 yilda 2,1 mlrd dollarni tashkil etgan [2], bu 2016 yilga nisbatan qariyb 3 barobar o‘sishni ko‘rsatadi [2]. Shu bilan birga, mamlakatning elektron tijorat bozori hajmi 2023 yilda 2,5 mlrd dollarga yetib, har yili o‘rtacha 25-30% ga o‘smoqda [3]. Ushbu o‘zgarishlar iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bilan birga, iqtisodiy muvozanatga ham ta’sir ko‘rsatib, inflyatsiya bosimi, bandlik tuzilmasidagi o‘zgarishlar va mintaqaviy rivojlanishdagi nomutanosibliklar kabi yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ham, O‘zbekiston iqtisodiyotida ham tarkibiy o‘zgarishlar dinamik xarakter kasb etib, ularning iqtisodiy muvozanatga ta’siri chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab qilmoqda. Texnologik taraqqiyot, globalizatsiya va innovatsiyalar iqtisodiyot tarmoqlari, mulk shakllari, ishlab chiqarish texnologiyalari va bandlik tuzilmasida tezkor siljishlarga olib kelmoqda. Biroq, bu o‘zgarishlar natijasida iqtisodiy tizimdagi barcha elementlar o‘rtasidagi mutanosiblik va barqarorlikni ta’minlash, ya’ni iqtisodiy muvozanatni saqlash tobora murakkablashmoqda. Xususan, O‘zbekistonda energiya samaradorligi past bo‘lgan an’anaviy sanoat tarmoqlaridan yuqori qo‘shilgan qiymatli, innovatsion ishlab chiqarishga o‘tish jarayoni, raqamlashtirishning tezlashishi, hamda xususiy sektor ulushining oshishi iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirayotgan bo‘lsa-da, ishchi kuchi malakasining mos kelmasligi, mintaqaviy disproporsiyalar va inflyatsion bosim kabi muammolar hal etilmagan holda qolmoqda. Ushbu masalalar kompleks yechimlarni talab etadi va ilmiy tadqiqot mavzusining dolzarbligini belgilaydi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ko‘plab iqtisodchilar tomonidan keng tadqiq qilingan. Masalan, J. Schumpeter (1942) o‘zining "Kapitalizm, Sotsializm va Demokratiya" asari ...