KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etib, nominal qiymatda 100 milliard AQSh dollaridan oshgani qayd etildi [1]. Shu bilan birga, inflatsiya darajasi 9.0% atrofida bo'lib, davlat byudjetining defitsiti YaIMga nisbatan 4.0% dan oshmasligi ta'minlandi [2]. Tashqi savdo aylanmasi 60 milliard AQSh dollariga yetib, eksport hajmi 25 milliard AQSh dollarini tashkil etdi [3]. Ushbu raqamlar mamlakat iqtisodiyotining o'sish dinamikasini ko'rsatsa-da, global iqtisodiy beqarorlik, energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi va geosiyosiy keskinliklar sharoitida barqaror rivojlanishni ta'minlash muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, valyuta kursining barqarorligi, davlat qarzining maqbul darajada saqlanishi va investitsiyaviy muhitni yanada yaxshilash dolzarb vazifalardan sanaladi. Iqtisodiyotni barqarorlashtirish muammolari nafaqat O'zbekiston, balki butun dunyo iqtisodiyotlari uchun ustuvor yo'nalish hisoblanadi. Inflatsiya, ishsizlik, valyuta kursining o'zgaruvchanligi va tashqi qarzning o'sishi kabi makroiqtisodiy muammolar mamlakat taraqqiyotiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bugungi kunda O'zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, bozor mexanizmlarini joriy etish va raqobatni kuchaytirishga qaratilgan harakatlar iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga xizmat qiladi. Biroq, agrar sektorda hosildorlikni oshirish, sanoatda energiya samaradorligini yaxshilash va xizmat ko'rsatish sohasida raqamli texnologiyalarni keng joriy etish orqali qo'shimcha qiymat yaratish salohiyati to'liq ishga solinmagan. Shuningdek, kichik va o'rta biznesni moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirish hamda hududlararo iqtisodiy tengsizliklarni kamaytirish bo'yicha aniq mexanizmlar takomillashtirishni talab qiladi. Iqtisodiy barqarorlik masalalari bo'yicha xorijiy olimlar tomonidan ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, J.M. Keynes (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda davlatning faol rolini asoslab bergan, ayniqsa, moliyaviy va monetar siyosatlarning ahamiyatini ta'kidlagan [4]. M. Friedman (1968) monetar siyosatning iqtisodiy barqarorlikka ta'siri bo'yicha fundamental nazariyalarni rivojlantirib, pul massasini nazorat qilish inflatsiyani jilovlashda muhim ekanligini ko'rsatgan [5]. R. Lucas (1976) esa ratsional k ...